قرن بیست و یکم ، قرن صلح آمیز ؟

پایگاه تحلیلی خبری اولکامیز – تهیه و تنظیم : عظیم قرنجیک

دارون عجم اوغلو اقتصـاددان ترک تبـار کـه اکنـون در دانشـگاه ام.آی.تـی سـرگرم فعالیـت اسـت. تاکنــون چندیــن کتــاب نوشــته کــه ” چــرا ملتهــا شکســت میخورنــد؟” – کــه بــا جیمـز رابینسـون نوشـته – مشـهورترین آنهاسـت. عجـم اوغلـو بـر نقـش نهادهـا بر رشـد اقتصـاد و توسـعه تاکیـد دارد و ادعـا می کنـد رشـد اقتصـادی عاملـی بـرای بهبـود نهادهـای سیاسـی نیسـت و ایـن بهبـود نهادهـای سیاسـی اسـت کـه بـه توســعه و رشــد اقتصــادی می انجامــد.

از دارون عجم اوغلو در کتاب ” ۱۰۰ سال دگر …” (اقتصاددانان پیشرو آینده را پیش بینی می کنند )، مقاله ای تحت عنوان ” جهانی که نوادگان ما به ارث خواهند برد” در فصل اول آن ، به چاپ رسیده است . وی در این مقاله با توجه به روندهای ۱۰۰ سال اخیر (قرن بیستم)، به بررسی و پیش بینی ۱۰۰ سال آتی(قرن بیست و یکم) این روندها نیز پرداخته است .

در واقع، عجم اوغلو در این مقاله پی یافتن پاسخ این سوال بوده که ، جهانــی کــه نوادگان ما در آن – ۱۰۰ سال دگر – خواهنــد زیســت چگونــه خواهــد بــود؟

لذا بر این عقیده است که ، ” سـابقه ی پیش بینی هـا در علـوم اجتماعـی نشـان می دهـد کـه چنـدان نمی تـوان بــه توانایــی مــا (بشــر) بــرای پیش بینــی رخدادهــای صــد ســال آینــده اطمینان داشــت. امــا پیش بینــی آینــده معمــولاً وسیله ای است برای آشکار ساختن چالش هــای پیــش رو، و از آنجــا کــه تــا حــدی از تجربه هــای پیشــین نشــأت می گیــرد، ایــن فرصــت را هــم فراهــم مــی آورد کــه بتــوان نگاهــی دقیقتــر بــه روندهایـی کـه دوران مـا را شـکل داده انـد انداخـت.

همیـن نگـرش را بـرای نـگارش ایــن فصــل بــه کار گرفتــه ام. بــا ده رونــدی آغــاز می کنــم کــه اعتقــاد دارم مهمتریـن روندهایـی هسـتند کـه زندگـی اقتصـادی، اجتماعـی و سیاسـی مـا را در ایـن ۱۰۰ سـال اخیـر شـکل داده انـد هرچنـد طبیعتـا ممکن اسـت بـا مخالفت های بســیاری مواجــه شــوند. ســپس چارچوبــی را بــرای تفســیر ایــن روندهــا ارائــه میدهــم و در نهایــت از ایــن چارچــوب بهــره میبــرم تــا دریابــم ادامــه ی ایــن روندها طی ۱۰۰ سال آینده چگونه خواهند بود.”

عناوین روندها و پیش بینی های ۱۰ گانه عجم اوغلو :

به اعتقاد عجم اوغلو، روندهایی که در ۱۰۰سال اخیر زندگی اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ما را شکل داده اند، عبارتند از :

۱- روند انقلاب در حقوق ، ۲- طوفان تکنولوژی ، ۳- رشد بی امان اقتصادی،۴- رشد نامتوازن اقتصادی، ۵- تحول در کار و دستمزد ،۶- انقلاب در بهداشت و درمان ، ۷- فناوری بدون مرز،۸- قرن صلح و قرن جنگ ، ۹- ضدیت با روشنگری در سیاست و ۱۰- انفجار جمعیت و اثر آن بر منابع و محیط زیست .

وی با توجه به روندهای ۱۰گانه فوق ، وضعیت ۱۰۰ سال آینده جهان را با طرح مباحثی پیرامون موضوعات زیر ، پیش بینی کرده است:

۱- انقلاب در حقوق ادامه می یابد ؟ ۲- آینده فناوری ؟ ۳- آیا رشد اقتصادی کند خواهد شد؟۴- رشد اقتصادی چقدر نامتوازن خواهد بود ؟۵- تحول در کار ادامه خواهد یافت، ۶- انقلاب در بهداشت ادامه خواهد یافت، ۷- آینده جهانی شدن ، ۸- قرن صلح آمیز ،۹- از ضد روشنگری به روشنگری و ۱۰- حمعیت، منابع و محیط زیست در قرن بیست و یکم.

ما در این یادداشت ، تنها یکی از موضوعاتی که عجم اوغلو ، تحت عنون ” قرن صلح ، قرن جنگ ” مطرح کرده ، و با بررسی این موضوع ، ۱۰۰ سال آینده را به نوعی” قرن صلح آمیز ” قلمداد کرده ، عیناً از کتاب یاد شده نقل می کنیم:

روند ۱۰۰ سال اخیر :قرن صلح،قرن جنگ:

قـرن بیسـتم آغـاز بـدی داشـت و در ادامـه هـم بدتـر شـد؛ آن هـم بـه خاطـر یکــی از مهمتریــن جنبه هــای زندگــی اقتصــادی، اجتماعــی و سیاســی مــا: جنگهــا و هــدر رفتــن زندگــی میلیونهــا انســان بیگنــاه. خونبارتریــن نبردهـای تاریـخ بشـر در نیمـه ی نخسـت قـرن بیسـتم روی دادنـد. امـا حقیقـت غافلگیرکننـده ایـن اسـت کـه شـصت سـال پـس از آن، هرچنـد عـاری از جنگهای داخلــی و بین المللــی نبــود، صلح آمیزتریــن دوران تاریــخ ثبت شــده ی بشــر محســوب می شــود …. هر چنــد بــا پایــان نظــام اســتعماری تلفــات ناشـی از جنگهـای داخلـی اوج می گیـرد امـا رونـد مربـوط بـه نیمـه ی دوم قـرن نشـاندهنده ی کاهـش تعـداد جنگهـای داخلـی و تلفـات آنهـا در نیمـه ی دوم قرن بیستم است.

اگــر داده هــای مربــوط بــه قتــل – با تمرکز روی جهان توسعه یافته – نیــز در نظــر گرفتــه شــوند، تصویــر پیچیده تــری بــه دســت خواهــد آمــد. در دهــه ی ۱۹۶۰ ،میــزان تلفــات ناشــی از قتــل در ایــالات متحـد امریـکا، کانـادا، اسـترالیا، نیوزیلنـد و تقریبـا اروپـا افزایـش یافـت. بـا وجـود ایـن، ایـن رونـد از دهـه ی ۱۹۹۰ بـه بعـد به شـدت کاهــش یافــت. بــه طــور کلــی، بــا کنــار هــم قــرار دادن این داده هــا می تــوان گفــت، گرچــه بســیاری از بخشهــای جهــان هنــوز غــرق در خشــونت و کشــتار هسـتند، جنگهـای داخلـی همچنـان در جریان انـد، و بسـیاری از دولتهـا هنـوز جــان شهروندانشــان را می گیرنــد ( آن هــم بــدون اینکــه پاســخگو باشــند) ، امــا امـروز میـزان خشـونت از بسـیاری از جنبه هـا نسـبت بـه ۱۰۰ سـال پیـش کاهـش یافته است.

پیش‌بینی: قرن صلح‌آمیز؟

اگـر قـرن بیسـتم قـرن جنـگ و صلـح بـود، آیـا قـرن بیسـت ویکم تنهـا قـرن صلـح لقـب خواهـد گرفـت؟ دلایلـی وجـود دارد کـه بنابـر آنهـا بتـوان بـه ایـن پرسـش پاسـخ مثبـت داد، امـا همچنیـن جایـی بـرای نگرانی وجـود دارد. در سـوی روشــن، می تــوان مشــاهده کــرد کــه جنگهــای بین المللــی و داخلــی در شــصت ســال گذشــته رو بــه کاهــش بوده انـد و بــه رغــم برخــی درگیریهــای داخلــی
خونبــار ماننــد جنگهــای روانــدا و بالــکان، دهه هــای اخیــر صلح آمیزتــر از دهه های پیشین بوده اند.

عــلاوه بــر ایــن، در بخشهــای توسـعه یافته تر جهـان، انـواع دیگـر خشـونت رو بـه کاهـش اسـت. عوامـل اصلـی چنیـن روندهایـی کـه انقلاب در حقـوق و مشـتقات آن ماننـد تغییـر در نگرشهـا و هنجارهــا، و توســعه ی نهادهــای بین المللــی حافــظ صلــح بوده انــد احتمــالا همچنـان برقـرار خواهنـد مانـد. بـرای مثـال، در حالـی کـه انقلاب در حقـوق بـه دیگــر بخشهــای جهــان ســرایت می کنــد، می تــوان امیــدوار بــود جنگهــای کمتـری بـه خاطـر محاسـبات سیاسـی داخلـی دربگیرنـد، و ارزشهـا و هنجارهـای اجتماعــی همســو بــا انقـلاب در حقــوق، باعــث کاهــش مقبولیــت و در نتیجــه کاهـش احتمـال وقـوع جنـگ شـوند.

روندهـای دیگـر در نهادهـا نیـز ممکـن اسـت کمـک کننـد. نخسـتین گام بـه سـوی نهادهـای فراگیـر در بسـیاری از بخشهـای جهـان تمرکـز بیشـتر قـدرت در دولـت خواهـد بـود کـه پیامـد مسـتقیم آن انتقـال ظرفیـت و تـوان اعمـال خشـونت از منابـع مختلـف بـه دولـت، و نتیجـه ی آن نیـز کاهـش خشـونت و قتـل در بسـیاری از بخشهـای جهـان ماننـد سـومالی، کنگـو، افغانستان و بخشهایی از پاکستان خواهد بود.

بایـد بـه یـک تهدیـد مشـخص نیـز کـه در جهـت عکـس عمـل می کنـد اشـاره کــرد؛ اینکــه نظــم بین الملــل و ســازمانهایی ماننــد ســازمان ملــل متحــد، کــه نقـش پررنگـی در کاهـش جنـگ در شـصت سـال اخیـر داشـته اند، بـرای مشـکلات مشــخصی ماننــد تنــش بیــن ایــالات متحــد و اتحــاد جماهیــر شــوروی طراحــی شـده اند؛ در حالـی کـه چالش هـای پیـش رو بسـیار متفـاوت خواهنـد بـود، ماننـد
درگیــری بالقــوه میــان چیــن و همســایگانش. پــس ایــن پرســش باقــی می مانــد کــه آیــا ایــن نهادهــا بــرای مواجهــه بــا چنیــن تنش هــای نوظهــوری، مناســب خواهند بود یا خیر؟

ماخذ : کتاب ۱۰۰ سال دگر…(اقتصاددانان پیشرو آینده را پیش بینی می کنند) ، گردآورنده : ایگناسیو پالاسیوس هوئرتا / ترجمه : آرش پور ابراهیمی / نشر کارآفرین ، ۱۳۹۵

www.ulkamiz.ir