نقد و بررسی شعر « داغ لارا سلام » عیدی اونق

پایگاه خبری اولکامیز – چهارشنبه پنجم آذر ماه ۱۴۰۴ یکی دیگر از نشست های انجمن ادبی آینا  با حضور شاعران و علاقمندان به فرهنگ و ادبیات در اداره فرهنگ و ارشاد آق قلا برگزار گردید. در این نشست جمع حاضر به نقد و بررسی شعر «داغ لارا سلام » سروده عیدمحمد اونق پرداختند. ایتدا این شعر پرمحتوا  را با هم زمزمه می کنیم و سپس گزارش نقد و بررسی  آن را به نقل از کانال تلگرامی انجمن آینا با هم می خوانیم. این گزارش به قلم ستار جاور دبیر انجمن آینای آق قلا نوشته شده است:
1

داغ لار-ای ، داغ لار-ای
سنینگ بیلن‌ آیدئشمالئ سئرئم کأن
منینگ غۇوغام آرتئق دردسریم کأن
2
گؤزلریم آغاردئ باشئنگئز یالئ
یۆرگیم غاتئدی داشئنگئز یالی
اؤزۆم تاپمانئ  تنتک گزیپ یؤرۆن
سؤزۆم تاپمانئ پلتک گزیپ یؤرۆن
یۆرۆک اؤلنیندن آیلاندئ هنگام
انتیرأپ گزیپ یؤرین انتک گزیپ یؤرۆن
قالبئمئنگ باغرئندا مؤنگنگیر داغ لار- ای
3
یۆرگیمده  درت اۆستۆنه  درت قۇپیار
بو بلالار‌ یامان قۇپیار مرت قۇپیار
یامان آلدئ ، یالان آلدی جاهانی
اشگینه پالان آلدی جاهانی
“آمان سۇلطان ” اؤیه آمان گلمه دی
“نۇربات ” بگینگ سؤزین هیچ کیم آلمادئ
ایل لر-ای. ، داغلار-ای
4
مۇللا- مۇفتئ  اؤورنیشدی لر موغت بیلن
گؤزی آل-هاوادا آلتئن تاغت بیلن
حالقئنگ جان ناغدئنیئ هر نه بارئنی
زهینین ، غویاغئن نامئس عارئنی
نسگه آلئپ چالئشئپ دور‌ ناغت بیلن
داغلار-ای ، داغلار-ای
5

اؤلۆمینگ ، عؤمرۆنگ ، مازاسئ غاچدئ
نامازیم گچیپ دیر، قاضاسئ غاچدئ
دؤرتأگه داغلاردان سوو چئقارجاقدئم
غۇلومدان موسانئنگ هاصاسئ غاچدئ
ایل لر-ای ،  داغ لار-ای
6

تانگرئ منگ اؤزۆمه هاصا برمه دی
اؤز برن جانئنا مازا برمه دی
مازالئجا دیلیمه بیر دگمه دی
دیلینگ  سۇغورجاق دییپ ائزا برمه دی
داغ لار-ای ،  داغ لار-ای
داغ لار-ای داد ،  داغ لار-ای داد ،  داغ لار-ای
7
جان برجک دیم عیسی بۇلوپ دم بیلن
درد آلجاقدئم لوقمان بۇلوپ ام بیلن
آلداو آلئپ سیاساتئنگ اورنئنئ
هاقلئمئ اۇغورلاپ ، دیلیمی باغلاپ
یوواش – یوواش ، ائناندئردی چم بیلن
داغ لار-ای – داغ لار-ای
8
آداملئق حددیندن ،اؤتن آغالار
تانگرئلئق حددینه یتن آغالار
بهیشتینگ بارئنئ اؤزلرینه آلئپ
بیزه جهننمی ساتان آغالار
” بیلیش ” بۇلانگئزدا یالقارئن دییأر
شوندا جهننمدن چئقارئن دییأر
داغ لار ای- داغ لار ای
9
” بیلیش”لریم مانگا “بیرینجی ” دییأر
سیز، ” غورئ سان” ،”آی- بۇئ” ،”ایکینجی” دییأر
سۆیرنیپ – سۆیرنیپ ، ایزیما دۆشینگ
منأ ، ” لیدر ” سیز هم ” تیرکنجی”دییأر
سۆرۆنی ایه سیز قۇیوپ بۇلجاقمئ؟
اؤزیم ” چوپان” اؤزیم “ارکجی” دییأر
داغ لار-ای ، داغ لار-ای
10
جانئم یاندئ تانگرئمادا غارغاسام
بأریمده ، آنگرئمادا غارغاسام،
دییأن،
یؤنه ایش بیته نۇق غارغئشدان
غورساغئنگدان غۇر پؤرکیزده سئچئرات
غارانگقئنئ یاقسئن، بوزلارئ یاقسئن
دیه – دیه ،یانارداغئ سارغایان
داغ لار-ای ، داغ لار-ای.
11
داغ لار-ای، اۇزال هم بارئپدئم سانگا
کسه باقئپ دۇزۆپ، قئیئپدئنگ مانگا
ایلینگ بیلن اۇنگوش دییپدینگ مانگا
هیلینگ بیلن اۇنگوش دییپدینگ مانگا
12
داغ لار-ای داغ، هیلیمده یۆزلندیم
سؤزیم آل دییپ ، ایلیمده یۆزلندیم
جانلار چکیپ یالبارامدا ” چی” دییأر
“یۆز”یمه ” صد” ، اۇتوزئما “سی” دییأر
اؤز دیلینگده “سان” یۇقدئمئ آباجئم?
اؤز دیلینگده کملیک بارمئ غارداشئم?
دیینیمده دیزا چؤکیپ یؤوزریپ
تۆرکمنچأنی بیلمۇقدا،  “ویی” دییأر
داغ لار-ای،  داغ لار-ای
13
” اؤنگ آقان یریندن  آقارمئش آرئق”
من ، اؤز دۆشۆنجأمی، دورموشا غارئپ
گرشینگه مینیین ، غوجاق آچ مانگا
بییکلیک ، عئلمئندان ساپاق آچ مانگا
داغ لار-ای ، داغ لار-ای
14
ایلیمینگ اؤنگکیجه دؤورانئن اؤورت
تأزه دۆنیأنگ دوروس پرمانئن اؤورت
اؤنگکیم دورسئن یۆرگیمده کؤز بۇلئپ
شو دؤورئنگ دۆزۆگ دؤورانین اؤورت
ایل دردینینگ دأری درمانئن اؤورت
داغ لار-ای ، داغ لار-ای
15
حرکتینگ باشئ ،” ایندی نأتملی”
أدیم لرینگ قایان تاراپ أتملی ?
سازئنگ  قاقووئنئ،  نأسسدن آلئپ
هایسئ ” بۇی”دان آیدئملارئنگ آیتمالی
بیزه باقان داغ لار،  سس غوشان گۆنی
ایلیم سیل تک بۇلئپ غوشلاشان گۆنی
16
داغ ,لار-ای ، داغ لار-ای ،دردیمی غوتار
بلالانگ غۇوشاغئن ، مردینی غوتار
تنتکلأپ ییتیرن اؤزۆمی غایتار
پلتکلأپ ییتیرن سؤزۆمی غایتار
داغ لار-ای ،  داغ لار-ای
17
” عیسا” نئنگ دمینینگ چشمه سین آقدئر
“موسا” نئنگ  هاساسئن الیمه باقدئر
اولئما ،  عؤمرۆمه مازا بر
توتمان گچن بۇرچلارئما قاضا بر
داغ لار-ای ، داغ لار-ای
18
آداملئغا ینه یتمگیم اۆچین
بهیشت دۆیبۆن گینگدن توتماغئم اۆچین
منگ ایلیمه  آرقاداغ  بۇل  نوسغا  بر
برسنگ بۇلیار بییکدن بر ، یسگه بر
سانگا یوموش سالدئم ،ایشیمی بیتیر
بیر آراسسا حالقئنگ دییشینی بیتیر
داغ لار-ای ، داغ لار-ای
19

داغ لارگۆممۆرده -دی سایرادئ صابا
«ائخلاصئنگ چنی شرط ،آچئلجاق قاپا
آدام، اؤزۆنگده دیر غولئنگا هاصا
آدام،  اؤزۆنگده دیر جانئنگا مازا
آدام اؤزۆنگده دیر عیسانئنگ دمی
آدام اؤزۆنگده دیر دورموشئنگ چمی»
20
موسایئ هاصا گؤزلأپ
بی هاصا قالامایلینگ
دورموشدان مازا گؤزلأپ
بی مازا  غالامایلئنگ
21
تاپئنالئنگ اؤزۆمیزدن هاصانئ
تاپئنالئنگ اؤزۆمیزدن مازانئ
اؤزۆمیزدن هاصامئزئ تاپماساق
جانئمئزدان مازامئزی تاپماساق

یۆرگمیزده ائزا غالار داغ لار-ای
عؤمرۆمیزده قاضا غالار داغ لار-أی

داغ لار-ای،  داغ لار-ای

۱۳۹۷ینجی ییل – ۲ینجی آی -آق قالا

جلسه امروز انجمن ادبی ” آینا” که دومین جلسه بررسی و نقد اشعار ” آیدئ شاهئر ” می باشد ، با حضور علاقمندان و مشتاقان ادبیات ترکمنی ساعت سه با دعای خیر استاد محترم ، حاج شیرمحمدلی ، به شرح ذیل برگزار گردید :

– خوانش شعر ” سالام داغ لارا ” توسط خود شاعر ، عید محمد اونق،

– نقد شعر توسط استاد شیرمحمدلی

– بیان نکته نظرات مهندس امین گری در باره شعر فوق

– سوالات و بیان نکته نظرات دیگر  حاضران ( دکتر امام بردی آق – آقای گلدی نظری – مهندس محمدسعید محمدآلق )

– پاسخ سوالات و بیان نظرات خلیفه  ” آیدئ شاهئر ”

بعد از خوانش شعر ، استاد شیرمحمدلی به موارد زیر اشاره داشتند :

– ابتدا موضوع شعر را که موضوعی انتقادی ، اجتماعی و شکوائیه می باشد ، بیان نمودند .

– درباره قالب شعر ، آنجا که مصراع ” داغ لار-ای ، داغ لار -ای  ”  را در پایان هر رشته تکرار می کنند ، به ترجیع بند مانند کردند و با توجه به بیت های مصرعی ( دو مصراع هم قافیه) که در هر رشته آمده است ، شعر را شبیه مثنوی دیدند . ضمنا مصراع های کوتاه و بلندی که در میان شعر ذکر شده ، قالب نیمایی را یادآور شدند .

در پایان فرمودند شاعر قالب جدیدی را آفریده اند .

– در بحث صنایع ادبی ، با آوردن نمونه هایی به آرایه ها و صورخیال موجود در شعر اشاره داشتند .

در آغاز شعر ، شاعر با مخاطب قراردادن کوه ، به آفرینش تشخیص دست زدند و با استفاده از حرف ندای ” ای” که در اینجا بیانگر درد و حسرت شاعر می باشد و در خوانش شعر توسط شاعر این حس نمود بیشتری دارد .

در رشته دوم ، شاعر چشمانش را که از شدت غم و اندوه سفید شده است ، به قله کوه مانند می کند ، تشبیهی که هر چهار رکن آن ” گؤزلریم ( مشبه ) آغاردئ ( وجه شبه ) باشئنگئز ( مشبه به ) یالئ ( ادات تشبیه ) آمده است . این تشبیه همان تشبیه مرسل می باشد که در مصراع بعدی هم مشاهده می شود . در باره سفید شدن چشم ، داستان حضرت یوسف ( ع ) بیان داشتند ، که پدرش حضرت یعقوب (ع)در فراق او از شدت گریه و اندوه چشمانش سفید شدند ، همان طور که قرآن هم  آن بیان می کنند  .

در این رشته آمدن کلمات ” گؤز – باش – یۆرگ – قالب – باغئر ” مراعات نظیر زیبایی نقش بسته است و بین کلمات باشئنگئز و داشئنگئز هم جناس وجود دارد . ضمنا در ادامه شعر نمونه های دیگر جناس مثل ” پالان – یالان ”  هم آمده است.

در مصراع ” غۇلئمدان موسانئنگ هاصاسئ غاچدئ ” آرایه تلمیح وجود دارد که اشاره به داستان معجزه ی عصای حضرت موسی اشاره دارد و در ادامه  داستان حضرت عیسی را که با دم مسیحایی مردگان را زنده می گرداند ، به تصویر می کشد.

با توجه به ضیق وقت استاد از بیان یکایک صورخیال و آرایه ها چشم پوشی کرده ، با اشاره به موضوعات اجتماعی رشته های دیگر که بیانگر وضع موجود اجتماعی است ، وقت را در اختیار دیگر حاضران گذاشتند .

در ادامه جلسه مهندس گری ، سر رشته سخن را به دست گرفتند و آنچه از شعر درک و دریافت نمودند ، با حوصله و دقتی که داشتند ، این گونه بیان نمودند .

در این شعر ، کوه ” سمبل ” پایداری و استواری و شخصیتی است که از پیشینه تاریخی برخوردار است ، نمایانده می شود و شاعر او را مخاطب قرار می دهد و با او درد دل می کند .

وی با آوردن مصراع هایی از شعر که در آن به سنگدلی ، گمراهی و لکنت زبان شاعر اشاره دارد ، بیان می دارد ، شاعر با آوردن این گونه الفاظ می خواهد ، پیامی بدهد که چطور شد ، دچار این وضع شده ایم و از کوه راهنمایی می طلبد .

آقای گری با تحسین شاعر که توانسته است ، مسائل اجتماعی را به خوبی بیان نماید ، معتقد است این شعر آیینه تمام نمای وضع موجود است .

مهندس محمدآلق این شعر “آیدئ شاهئر ” را بخت و اقبالی برای آیندگان می داند . بدین سبب که مسائل موجود در شعر بسیار تاثیرگذار می باشد .

اشاره می کند این شعر هشداری است به افراد اثربخش که در جامعه  غافلانه ، سازگاری موقت و در نهایت به سازگاری دائمی پیدا می کنند .

در کل شعر را دارای درون مایه قوی توصیف می کند و  روشنگری استاد شیرمحمدلی را با بیان ساده در فهم شعر مؤثر می داند .

وی در پایان سخنانش  مصراع ” گؤزیم آغاردی باشئنگئز یالئ ”  را با شعری از شهریار مقایسه نمودند .

دکتر آق هم با ترسیم اشکالی در تخته به جنبه های موسیقایی شعر اشاره داشتند. و با توجه به محتوای اجتماعی شعر فراز و فرود های شعر را  مورد بررسی قرار دادند .

آقای نظری هم ضمن اشاره به موضوع دکتر آق ، از این که شعر با ضرباهنگ تاثیرگذار به پایان نرسیده است ، انتقاد داشتند و باطرح  سوال ذیل به سخنان خود پایان دادند :

– چرا شاعر به جای حرف ندای ” ای ” از ” هی ” استفاده نکردند که هم حس درد و غم را دارد و هم برای مخاطب قراردادن کسی استفاده. می شود ?

– چرا شاعر از نمادهای تاریخی ترکمنی استفاده نکرده است؟

در پایان جلسه نوبت به ” آیدئ شاهئر ” رسید . ایشان با تشکر از بیان نظرات حاضران به بیان مطالبی که. می تواند ، جهت فهم بهتر شعر کمک بکند ، پرداختند .

در باره این که چرا “کوه” را مخاطب خود قرار دادند ، فرمودند : حدود بیست و پنج سال پیش شعری خطاب به کوه داشتم که با مصراع های زیر شروع می شود :

” داغا دییسیم گلدی ، یۆرگمینگ دردینی

داغ مانگا کسه باقدئ

باغا دییسیم گلدی ، یاتان آه سردیمنی

باغ هم یاپئراغا بوقدئ. ”

باز به همان کوه روی آوردم .

در ادامه معنای لغاتی را که مدنظر حاضران در جلسه بود ، بیان داشتند :

– بیلیش : خودی ، آشنا

این واژه در شعر مختومقلی فراغی هم آمده است : ” اگر گنگش سالسانگ یادا – بیلیشه

دییرلر شیرین عسل ، یاغا گلیشر”

– نوربات : مروت

– هنگام : در تقویم ترکمنی دوره زمانی سی و شش ساله. برابر با سه ” مۆچه “( هر دوازده سال)

زمان وفات هر کس جهت  تبدیل سال شمسی به قمری برای هر ” هنگام ” یک سال به سن متوفی اضافه می شود .

– غۇپماق : پدید آمدن

– آمان سۇلطان : نماد دختران ترکمن

– دؤرتأگه : برای فروبردن

– بۇئ : ساز و موسیقی ، قصه

امیدواریم  خیل مشتاقان هماره گرمابخش نشست های انجمن باشند .

درپایان از خانم آخوندی و خانم قره داشلی که در پذیرایی این جلسه سنگ تمام گذاشتند ، صمیمانه تقدیر و تشکر

می نماییم.

www.ulkamiz.ir