این است روزه

پایگاه خبری اولکامیز – عبداللطیف ایزدی:

روز ۲۱ فوریه از طرف سازمان یونسکو به نام روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده است. این روز در تقویم شمسی مطابق با دوم اسفند می باشد. به گفته سایت بیتوته « در ایران افزون بر زبان فارسی در مجموع حدود ۶۹ زبان و گویش رواج دارد و بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را فارسی، آذربایجانی، کُردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، تالشی، لری، عربی، بلوچی، لکی و تاتی تشکیل می‌دهند. »

بدیهی و مبرهن است که این زبانها نیاز به توجه حاکمان و تصمیم گیران مملکت دارند چرا که آموزش حق طبیعی صاحبان این زبان هاست و ایران کشوری کثیرالمله است. چنانچه مطابق اصل ۱۵ قانون اساسی در کنار زبان رسمی کشور، به تدریس زبان اقوام در مدارس تاکید شده است. این کار سبب وحدت، همگرایی و انسجام بیشتر مردم می شود و زبانهای قومی را از خطر نابودی دور می سازد.

چند روز بعد از آن، سه شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴ در دبیرستان غیر دولتی بصیر گنبدکاووس، کار داشتم. آن روز قرار بود درس سیزدهم ( درس آزاد یا بومی ) را به دانش آموزان تدریس کنم. لازم به ذکر است از ۱۸ درس کتاب ۲ درس به زبان قومی اختصاص دارد.

تصمیم گرفتم به مناسبت ماه مبارک رمضان، شعر « بو روزه » سروده ی مختومقلی فراغی را به دانش آموزانم آموزش بدهم. اکنون این شعر دینی – تعلیمی را با هم می خوانیم:

قادر الله بیزه یاردیر بو روزه                 قبر ایچینده بیزه یاردیر بو روزه

کُلّی گونألره کفارت اتمیش                صراط اوزره مددکار دیر بو روزه

توتغول مونی صدق اخلاصینگ بیله      دوزخ ایچره کُلّی عذابدان یوُولا

قبول اتسه زکات صلاتینگ بیله            اول قین اویلارده یاردیر بو روزه

هم خوش صورت، زیبا بولوپ گورونه    پروا قیلار مؤمن قولونگ گؤورونه

دلالت ایلاییپ آخر کأرینه              عیشی عشرت هم راحتدیر بو روزه

اگر برسنگ روزه فطره اداسین      محشرده گؤرِرسن راحت سایاسین

ترک ایله سنگ توتاورگیل قضاسین     بهشت ایچره مرغزاردیر بو روزه

فرض ایله دی بیزه قادر جبّار       کیم ترک اتسه بولار بی دین و بدکار

آتش دوزخه بولار گرفتار                     افعالی خوبلارا  یاردیر بو روزه

آدم اوغلی غافل اولما توتاور             توبه ایلاپ یامان یولدان قایداور

تا اولینچانگ حق قوللوغین اده ور      توتانلارغا  کوپ راحتدیر بو روزه

مختومقلی ترک ایله مه اداسین   ترک ایله سنگ توتاورگین قضاسین

معنیسینه یتیپ بیلسنگ مزاسین   عجب پیشه عجب کاردیر بو روزه

( دیوان کامل مختومقلی فراغی ، به کوشش مراد دردی قاضی )

این شعر هفت بند دارد و هر بند از دو بیت یا چهار مصراع تشکیل می شود. قالب شعر مسمط مربع است. آخر هر بند عبارت « بو روزه » تکرار می شود و در اصطلاح این شعر « مردف » است. این تکرار بخاطر تاکید بر اهمیت روزه می باشد.

و اما نیم نگاهی بر محتوای این شعر می اندازیم ( ترجمه آزاد ) :

مختومقلی در بند اول، روزه و رمضان را لطف و عنایت خداوند برای مسلمانان می داند که معنایی بسیار وسیع دارد  و می شود در باب آن از ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، عرفانی،  دینی، بهداشتی، فرهنگی ، اقتصادی ، قضایی و . .نگریست و موشکافی و برررسی کرد. این شاعر متدین، روزه را یار و همدم مؤمنان در عالم برزخ می داند. آن را سبب کفارت گناهان می پندارد. و بر این باور است که روزه داران به مدد روزه در صحرای محشر از پل صراط عبور می کنند.

در بند دوم شاعر ایرانی ترکمن، مسلمانان را مورد خطاب قرار می دهد و می گوید: روزه را با صدق و اخلاص بگیرید تا در دوزخ از عذاب جهنم رهایی یابید. اگر خداوند نماز و زکات شما را در کنار روزه بپذیرد از گودال سخت و تنگ قبر در امان می مانید.

در بند سوم شاعر بلامنازع ترکمن، صوم را از نگاه مؤمنان، خوش سیما و دلنشین می پندارد و آن را لذت بخش می داند و بر این باور است که امساک به خوش فرجامی صائمان دلالت می کند و برای آنها آیینی سهل و لذت بخش است.

در بند چهارم یادآور می شود که: ای مؤمنان فطریه را بجای آورید که در قیامت برایتان سایه خواهد شد. اگر روزه را ترک کردید قضایش را انجام دهید چرا که روزه در بهشت برایتان همچون چمنزار و گلزار فرح بخش خواهد شد.

در بند پنجم محکم و قاطع بیان می کند که ذات اقدس الهی، روزه را برای ما فرض گردانید هر کسی آن را  ترک کند بی دین و بدکار می شود و  در آتش دوزخ می سوزد. پس ای مسلمانان روزه بگیرید چرا که روزه داری برای انسان های نیک منافع بسیار و نتایج سودمند دارد.

در بند ششم باز پند می دهد و می گوید: ای فرزندان آدم، غافل نباشید و روزه بگیرید. از اعمال نادرست توبه کنید و به سوی درستی ها گام بردارید. فریب شیطان را نخورید و تا هنگام مرگ، بنده خدا باشید و آن پروردگار بی همتا و یگانه را بندگی کنید. به راستی که روزه برای روزه داران مایه راحتی و آرامش است.

مختومقلی فراغی در بند آخر نام خود را بر زبان می آورد و به خود و در واقع همه انسان ها نهیب می زند که روزه داری را ترک نکنید. اگر ترک کردید قضایش را بجای آورید. اگر معنی و فلسفه روزه را بدانید و مزه آن را بچشید و لذتش را درک کنید بی تردید روزه داری را کاری شگفت انگیز و انسان ساز خواهید یافت.

پنجمین روز ماه رمضان بود. مدرسه در کنار برج تاریخی قابوس قرار داشت. زنگ دوم وارد کلاس ۲۰۳ شدم و پس از سلام، فرا رسیدن ماه رمضان را به دانش اموزان تبریک گفته و از آنها پرسیدم چه کسانی روزه گرفتند؟ همه دستان خود را بالا آوردند. دریافتم که همه صائم هستند.

گفتم که امروز درس آزاد ( ادبیات بومی ) را تدریس می کنم. بچه ها اهمیت این درس را نمی دانستند بنابراین ابتدا اهمیت آن را توضیح دادم و گفتم که این درس زمینه آشنایی شما با زبان مادری تان را فراهم می کند. در واقع بابی است برای ورود به دنیای زبان و ادبیات ترکمنی. یکی از اهداف این درس نیز توجه به زبان های قومی و ضرورت آگاهی، احیا و پاسداشت آن است.

باز اضافه کردم که در دهه های گذشته درس آزاد / بومی وجود نداشت و برای دبیران غیر فارس زبان، آرزو بود که در کتاب های فارسی یک یا دو درس به زبان اقوام اختصاص داده شود. حالا چند سالی است که این امکان فراهم شده است باید به بانیان آن درود فرستاد و از این فرصت به نحو مطلوب استفاده کنیم. این را هم نوید دادم که به باور راقم این سطور در دهه های اقوام آینده کتابی به نام زبان و ادبیات به زبان مادری شان خواهند داشت و معلمان آن را در مناطق قومیت نشین تدریس خواهد کرد.

پس از بیان مقدمات حالا بچه ها اماده فراگیری درس بودند. گفتم به مناسبت ماه رمضان شعر « بو روزه » مختومقلی فراغی را  انتخاب کردم . برای این منظور ابتدا شعر را کامل در تخته وایت بورد نوشتم و از دانش آموزان خواستم که با دقت و مرتب در کتاب شان در صفحات مرتبط که خالی و سفید است بنویسند. در حین نوشتن شعر را با صدای بلند می خواندم و لغات سخت را به فارسی معنی می کردم. پس از آن به بچه ها گفتم حالا با من همخوانی کنید. شعر را مصراع به مصراع خواندم و آنها تکرار کردند.

در ادامه تکلیف دادم که این شعر را در خانه چندین بار تمرین کنند اگر مشکلی در خوانش و یا فهم معنی دارند از بزرگترها بپرسند. که بقول معروف « پرسیدن عیب نیست ندانستن عیب است. » یک بار هم این شعر را در حضور والدین و یا یکی از اعضای خانواده قرائت کنند بی شک این کار سبب خوشحالی آنها خواهد شد. و در آخر شعر را کامل خوانش داشته باشند و بصورت فایل صوتی یا تصویری از طریق شاد یا ایتا به پی وی بنده ارسال کنند.

بدین سان وقت کلاس فارسی با به صدا در آمدن زنگ در حالی به پایان رسید که دانش آموزان با یکی از اشعار زبان مادری خود آشنا شدند و شادمان و امیدوار به حیاط مدرسه رفتند.

www.ulkamiz.ir