گزارش ۹۶ مین نشست انجمن ادبی جیحون + تصاویر

پایگاه خبری اولکامیز – آنّا دُردی کریمی، نویسنده و عضو ارشد جیحون:

روز پنجشنبه چهارم دی ماه ۱۴۰۴ در ساعت سه و نیم در دفتر بنیاد مختومقلی فراغی گنبد، نود و ششمین نشست انجمن ادبی جیحون با موضوع شعرخوانی شاعران نقد و گفتمان ادبی با شرکت تعدادی از شاعران نویسندگان و مشتاقان ادبیات ترکمن برگزار شد.

مجری این جلسه ناز محمد یگن محمدی نویسنده و عضو ارشد انجمن ادبی جیحون بودند. ایشان پس از خوش‌آمدگویی به حضار مطالبی را به اختصار درباره شاه بنده شاعر معروف ترکمن مطرح کردند.

عبدالله شاه بنده یکی از شعرای خوش قریحه و خوش بیان ترکمن است که در سال   ۱۷۲۰ میلادی در ناحیه واس اور گنج متولد شده است. او نخست در دهکده زادگاه خویش و سپس در خیوه درس خوانده و علوم متداول را فرا گرفته است. شاه بنده افزون بر اشعار لیریکی، داستان‌های بسیار زیبایی به نام‌های «گل و بلبل» و «شاه بهرام» و رساله سیاست نامه را آفریده و مقام ارجمندی در تاریخ ادیات ترکمنی دارد.

در آثار این شاعر جنبه تخیلی زیاد بوده شاعر از طریق این تخیلات، نظریات انسان‌گرایی خود را مورد تبلیغ قرار داده است.
برخی دیگر از شعرای ترکمن مانند: شیدایی، معروفی و دیگران نیز از سوژه تخیلی در آثار خود بهره جسته‌اند اما هیچکدام از آنان نتوانسته‌اند سوژه‌های تخیلی را مانند عبدالله شاه بنده بکار ببرند. در داستان‌های «گل و بلبل» و «شاه بهرام»، وی انسان را بمثابه موجود کامل توصیف نموده زیبایی و نیروی عقل او و پیروزی نیکی بر بدی را ستایش می‌کند. شاه بنده در داستان شاه بهرام در باره حکومت فرمانروای عادل و دولت متمرکز به تامل می‌نشیند و در داستان «گل و بلبل» راجع به دوستی و عشق و مبارزه و استواری و مقاومت سخن می‌راند. شاه بنده از لحاظ بیان رئالیستی و غزلیات هنری و مبتکرانه خویش با مخدومقلی شاعر و متفکر بزرگ ترکمن‌ها قرابت زیادی دارد.

یگن محمدی در ادامه یکی از شعرهای معروف این شاعر را نیز قرائت کردند، که در زیر با هم می‌خوانیم:
بولماسا

میلیسده یگئیدینگ آدی توتولماز
قیلیغی قلیجی آشی بولماسا
اول یگئیدلر آدام دییپ تانیلماز
میلاقتلی شیرین سوزی بولماسا

یگئید باردیر گیین ماگه هووس‌دیر
اونی کمسیدنینگ اوزی ناکس‌دیر
شول یگئیده بگ‌لیک اتمک عبث‌دیر
اویینده مئداری قوشى بولماسا

او غریدان مال قاچار مودام آچ بولار
اوغول سیز دولتینگ سونگی پوچ بولار
یوق سیزلیق هم جومارد أره هیچ بولار
یانیندا بازاری شهری بولماسا

باریبان گوره یلی یارینگ بوینونی
یار یولوندا فدا ادر اوزونی
یکه یگئید چکر ایل لنگ سوزونی
قوچاق اوغلی قوچ قارداشی بولماسا‌

هر تیلکی‌دن قاپلانگ بولماز شیر بولماز
میداندا بار آدام برابر گلمز
هر سامسیق‌دان ایشان بولماز پیر بولماز
سحرلر گوزی‌نینگ یاشی بولماسا

شابنده سن سوزله یامان سوز آچما
یاماندان قایری‌راق دور یاغشی‌دان قاچما
هر بیر میلیس ده پنهان سیر آچما
یانینگدا اعتبار کیشى بولماسا

دکتر ابراهیم کلته درباره برگزاری نخستین همایش ملی مختومفلی فراغی که از سوی دانشگاه گنبد کاووس با همکاری بنیاد مختومقلی فراغی برگزار خواهد شد، مطالبی را مطرح کردند که ما اطلاعیه این همایش را در پایان همین گزارش خواهیم آورد.

پولاد صوفی‌زاده شاعر پیشکسوت ترکمن در این جلسه دو شعر از سروده‌های خود را قرائت کردند.

اؤزیمه اؤ‌ویت

ینه آزاشدیقمی مقصد یولیندان
قئزیغیب بیر آغیز خوشامای سؤزه
سونگقئ یازان قوشغی‌لاما – ماغتانیب
ییلجاردیم ال چارفیب ییلغیران گؤزه

چیگ سؤید – اِمِن آدام‌زادینگ هؤ‌وسی
چیگ بولیارمیش مئدام، قایناغی یتمأن
اوود یالینی داش قابیغی چئرکئریب
اۆچیأرمئشین ایچکی قاتلاغا، اؤتمأن

حقلی دألدیم نفسیم اۆچین یازماغا
ایل اولوسینگ آغیر حالین اؤنودیب
دؤیغینگی قاباردیب ال چارپمالارا
نیرأک باریانگ قلم آطنی اوینادیب؟

آچ گؤزینگی، توتغی‌سیز گؤر، یؤزلری
یاغشی تانی اوزاق یولا گیتمأگه
شاد گؤنینگه‌ قاتناشمایان دوست ساماق
قاراشیاندیر، اؤلیم طوینگی توتماغه

دولون گؤونیم، دولون اِرکینگی برمأن
سایغار یولینگ، آیغیت‌لادا، أدئمینگ
گؤز قارالتما، بو گؤن آرالیق قئزیقما
جؤق‌جؤق‌لاری، سونگیندا‌دیر، آیدیمینگ‌.
آزئم

آجال دوغیار بیزینگ بیلن، اِنِه‌دن
یاشایار بیز بیلن. گیجه‌ها،گۆندیز
یؤری‌سنگ آیاق‌دا، ایشله‌سنگ اِل‌ده
یاتسانگ یاسسیغینگ‌دا، بولمایار سن‌سیز

دنگ دألمیشین بارچا‌لارینگ آجالی
بیری غالجانگ، بیری چامان اِکِنی
چامان آجال مئدارلاشار عۆمیر بوی
غالجانگ بولسا آجال، یامان اِکِنی

گِل ایکیمیز گۆره‌شیلی، ای آجال
یۆنه، شرطی سن گِلنگ‌ده گؤرنیب گِل
ناماردلیق‌دیر، قابات یردن اوق آتماق
اوقا قارشین غورساق آچیب، گِرنیب گِل

آرمانیم یوق دنگ توتوشسام، سۆ‌وِشسم
باشاباش گۆره‌شینگ، هنگنی چالانگ‌دا
هایباتینگ‌دان قورقیب، اِسسئم آییلسا
واخ دیمه‌رین سوغریب، جانیمی آلانگ‌دا

من‌دن آلیب بیلجِک اولجانگ، جانیم‌دیر
ذهین‌‌لرده اِکِن گۆل‌لریم گۆگأر
یاشاییش دامارنا اورنان ساپاق‌‌لار
زامانا بیریگیب، ابدی اؤربار

یوغسام‌دا، دؤیدان‌سیز، کِلِبِه دۆشِن
حاسرات اوودی یاقیب گیدن جان‌لارینگ
آری‌نا، دنگه دنگ، قاهارا مینیب
دۆکه‌رین بورنینگ‌دان، ایچِن قان‌لارینگ

دیندارارین جان هوولیندان، آدامی
قوی یاشاسین اۆسیش یولیندا یؤرأب
آرزوو گؤلی ییغیلمانی قالماسین
یؤرِگ‌لر باغیندا، پئنتیق‌لاب دۆرأب

آنادردی کریمی نیز  پنج شعر کوتاه از سروده‌های خود را به زبان ترکمنی قرائت کردند.
۱- غار یاغیار
غار یاغیار
آغلایارئن من
گِچِن غئش
غار اۇینایاردئق

۲- غار
غار
غار
غاقئل‌دایار غارغا
امما
یاغمایار غار
یاغمایار غار

۳- غارا گؤزلرینک
آق یۆره‌گینگ
یاشئل گۆلکی‌لِرینگ
مانگا
تأزه دۇغوش
تأزه دورموش

۴- غۇیما
گؤیز سارئ‌ دیشلِری بیلن
چینِه‌سین
یۆره‌کدأکی یاز یاپراغلارئ

۵- گیدِر گۆیز یۆره‌گیمدِن
گِلِر یاز یۆره‌گیمه
اگر سِن گۆلسِنگ

ارسلان کُر شاعر و جوان علاقمند به ادبیات و فرهنگ ترکمن که چندین کتاب در ارتباط با ادبیات ترکمن را به چاپ رسانده است، شعری عاشقانه از سروده‌های خودشان را برای حضار قرائت کردند. در ضمن شعر تورکمن دیلیم انه دیلیم از سروده‌های جوما گؤزل آنابردیوا، شاعر ترکمنستان را هم قرائت کردند.

در ادامه اسامی برخی از آثار چاپ شده و در دست چاپ خود را نیز ذکر کردند.
کتاب‌های چاپ شده:
توُیی غازال لاری
آیدیم‌لار بوقچاسی
آغاتکه
معروفی
عاشیق چانگلی
دوردی اوسسانگ سایلانان قوشغی‌لاری
دیوان طاغان قلیچ خجایی
داستان کامل گوراوغلی

کتاب‌های در دست چاپ
دیوان بایلی شاهیر
گولپام
آصلی کرم
شابهرام
کأتیبی
یوموت شاهیرلاری
سایئلی
بایرام شاهیر
بأجأن شاهیر

عارف خرمالی کارشناس ارشد روانشناسی از جوانان علاقمند ترکمن، ضمن اظهار خرسندی از شرکت در این جلسه از علاقمندی خود به ادبیات و فرهنگ ترکمن سخن راندند و ناز محمد یگن محمدی مجری جلسه از حضور ایشان سپاسگزاری کردند و از ایشان تقاضا نمودند که به طور مستمر در جلسات شرکت کنند و  دوستان هم سن و سال خود را نیز برای شرکت در چنین جلسه‌هایی  تشویق نمایند.

خانم عارفه نفس زاده سروده خود را به زبان فارسی خواندند:
دمدمای عید بود و مردی بینوا
غمخوار بچه اشکش بی‌صدا
بزد بر در برادر و ثروتمند
لیک آنها ندادند به این مستمند
چو نومیدانه می‌رفت از دیار
گوسفندی بخشید چوپان عیار
سپاس گفت و شادان شد سوی خانه
رقصید با پای و گردن و شانه
که ناگه راهزنی آمد در میان
فروبست از ترس چشم و دهان
دلش لرزید و گفتش قصه را
ز عید قربان و فرزند چشم به راه
چو راهزن بشنید راز محنتش
ز رخسار ستمدیده و وحشتش
یکی دیگر او را گوسفندی بداد
از برای لطف و ایثار و داد
آن فقیر آمد به خانه شاد شاد
با دو قربانی و احساس نشاط
با آن مال و جاه ثروتمند و خان
ندادند از برای خداوند نان
لیک آن راهزن در گوشه‌ی صحرا
نشان داد جوانمردی و ایثار را
مروت را نه در مال است و نژاد
بلکه در انسان پاک است و نیک نهاد

خدای وردی حسین‌زاده فعال فرهنگی و شاعر اهل مراوه نیز  یکی از اشعار خودشان خواندند.
حکیم بهرامی، هنرمند، شاعر و نویسنده سروده‌ی خودشان را به سه زبان ترکمنی، ترکی استانبولی و فارسی برای حضار خواندند. شعر ایشان را به این سه زبان در زیر با هم می‌خوانیم:

سؤیگی

سؤیگی‌نگ ارنگکی بولماز دیپدرلر
ارنگک قاتئشسا بو ایشه سؤیگی گیدر
ارنگکی بولان سؤیگی طرف توتار.
سؤیگی اوندا نامه دیر؟
سؤیگی،
بوتین لیگی گورمک، اوزی یرنگی بیلمک
آچ،
محتاج بیر پاخیرینگ الینه بریلن
قزقئنجاق بیر چوره‌ک.
سونگرا یل بولوب او یردن داشلاشماق.
ناحیللی او سنی تانیمیان بولسا
سنگ ده اونی تانیجاق بولمادئغینگدر
سؤیگی دییلنی.
قیسغاجا آیدایین:
ملحم نگ یارادا بیتیریان ایشیدر سؤیگی.
یاده بیر چشمه دیر اول
قوپ قوری، یالانگاچ بیر چولده
سووی دیسنگ ساووجاق، دوروجا
سووندان ایچدیکچه ایچه سینگ گلیان بیر چشمه
کیم ایچرقا دیمانی جوشوب آقار
نه پول دیلار،
نه منت ادر.
سؤیگه باتان ا‌وقی‌دان گچر.
ا‌ول عقلئنگدا دال،،
یوره گینگده دورار.
تاریپ لارا سغماز سؤیگی دییلنی.
دینگه بارلئغنی د‌ویارسئنگ.
توخوم یالی اکیلر،
یوره کلرده یتیشر،
یری گلن وقتندا دا چئقئپ
بیر یرلری،
بیر زاتلاری
آوادان لاماغا دورار.
***
“Aşk”

Aşkın rengi yoktur, derler
Renk karışırsa bu işe aşk gider
Rengi olan aşk taraf tutar.
Nedir aşk peki?
Aşk?
Bütünlüğü görmek,  kavramak
Aç ve muhtaç birinin titrek ellerine
Sıcacık bir ekmek bırakmak
Sonra rüzgâr gibi ordan uzaklaşmak
Onun seni bilmemesi,
Senin de onu tanımak istememendir aşk dedikleri.
Merhemin yaradaki becerisi gibidir o, kısacası.
Veya bir çeşmedir
Çorak bir çölde
Suyu serin, tertemiz,  duru
İçtikçe canın çektiği su..
Kim içiyor demez, sadece coşar da akar
Ne para ister, ne minnet eder.
Aşka alıcı olan uykuyu satar
Aşk aklına değil, yüreğine bakar
Aşk tarife sığmaz ki;
Sadece hissedersin varlığını.
Tohum gibi ekilir
Yüreğinde beslenir
Yeri geldiğinde de salıverilir
Güzelleştirmesi için
Bir yerleri,
Bir şeyleri.
***
عشق

عشق را گویند که در بی‌رنگی است
رنگ اگر هست در این ره عشق نیست
عشق چیست؟
عشق؟
لمس و ادراک یکپارچگی است
نان گرمی است
که در دست ضعیف محتاجی
بگذاری و نسیمی شوی و بگریزی
نه بدانند که ای
نه بدانی ا‌و کیست
هنر مرهم زخم است عشق.
یا که آن چشمه آب است
زلال،
گوارا و خنک
در دیاری برهوت
که چو آمد تشنه
او بنوشد زان چشمه
بی‌اجرت
بی ‌منت.
عشق را تعریف نیست
عشق را باید دید
باید داشت
باید کاشت.

کریم پورمحمدی فعال فرهنگی شعری از شاعر ترکمن مرحوم ارازمحمد نیازی را به زیبایی دکلمه کردند.

محمدرضا بهلکه‌زاده به قرائت شعر خود پرداختند.

خانم فرزانه بنی‌احمد دو شعر به زبان ترکمنی و فارسی خواندند. در این قسمت از گزارش  شعر ترکمنی ایشان را می‌آوریم.

باراسئم گلیأر

یئلدئزلار یانئنا باراسئم گلیأر
دوست بولوب الیمی بره‌سئم‌ گلیأر
بولوت‌لار اوستونده بول یؤراپ آسسا
دونیانی دپه‌دن‌ گؤره‌سئم‌ گلیأر

ال اله آی بیله یئلدئزلار بیله
آی ترک گون ترک اویناسئم گلیأر
ماوئ دریا چوموپ دریانگ ایچئنده
بالئق دک هر یانا یایناسئم گلیأر

گزیب گولدن گوله دویغولار آلئب
بیر کبه‌لک‌ بولوب اوچاسئم گلیأر
تووشان یالئ تووسوپ اوتلانگ ایچئنده
چاغالئق دویغوسئن ساچاسئم گلیأر

بولوت‌لار اوستونده اوتورئپ گیجه
الیمه ساز آلئب چالاسئم گلیأر
بو چاغا یورکدن جوشان دویغولام
بیر بیردن سازئما سالاسئم گلیأر

عبدالرحیم نیازی ساعی مدیر بنیاد مختومقلی فراغی، در باره تشکیل جلسه ادبیات کودکان بویژه شعر و افسانه، در روزهای سه شنبه ساعت پنج بعدازظهر در محل بنیاد مطالبی را مطرح کردند. ایشان از علاقمندان دعوت کردند که در این جلسه شرکت کنند.
بایرام قلیچ فرزام نویسنده و پیشکسوت فرهنگ و ادبیات ترکمن ضمن اظهار خرسندی از کیفیت بالای این جلسه، بر اهمیت کتاب و مطالعه تأکید ورزیدند. در این ارتباط از نویسندگان مطرحی چون ابراهیم باستانی پاریزی، جلال آل احمد، محمود دولت آبادی و… نام بردند. در ضمن در باره احمد شاملو و نامه‌نگاری با ایشان و…. نیز سخنانی را بیان کردند…

در پایان جلسه، فرهاد قاضی نائب رئیس و مدیر اجرایی انجمن ادبی جیحون، ضمن سپاسگزاری از  شرکت کنندگان در این جلسه، از مسئولان محترم بنیاد مختومقلی فراغی هم بابت همکاری صمیمانه با انجمن جیحون، تشکر کردند. وی در ادامه چند شعر کوتاه از شاعران ترکمن و … را قرائت کردند.

انه‌نگ گزیب یؤرکأ یرینگ اوستونده
یازا برابر دیر قیشینگ هوواسی

دوغادان نپ تاپدیم دیین بار بولسا
مگرم شول دوغا- انه‌نگ دوغاسی
“قربان نظر عزیزوف”
***
غریب بولسانگ بارینگ-یوغینگ بیر بولار
هیچ کیم سؤزونگ باور اتمز کر بولار

خیر دییب توتان ایشینگ شربولار
قولدان اوچوب دولت آدلی قوش گیتسه
مسکین  قلیچ

و موارد زیر که به عنوان «دانا سؤزلر» مشهور هستند:

گؤون بیر آینادیر باشارسانگ دؤومه
دؤونگدن سونگ یرینه اوتوردیب بولماز

آجی سؤزلر بیلن گؤونه دگن سونگ
سویجی سؤزلر بیلن دوزه دیب بولماز

علاوه بر اشخاصی که نامشان در گزارش ذکر شد. آقایان چرکز اونق، بهروز مفیدی، رحیم مرادی، عبدالصالح محرمی، محمد طواق خوشکام، قربان جان سحرخیز، حبیب نیازی ساعی، خدر خاسمی و نورقلیج فداکار نیز در این جلسه حضور داشتند.

www.ulkamiz.ir