پهلوی،نسخهای منسوخ در تاریخ سیاسی ترکمنصحرا(قسمت پایانی)
پایگاه خبری اولکامیز –
د) توهم توسعه!
در ادامه و بخش پایانی مبحث «پهلوی نسخهای منسوخ در تاریخ سیاسی ترکمنصحرا» به مسئله توسعه خواهیم پرداخت؛
آنچنان که دستگاه “پروپاگاندا”ی عریض و طویل پهلوی که با آب و تاب تمام از توسعه آن دوران سخن میراند
از لحاظ منابع تاریخی و اسناد مربوط به آنزمان تا چه حد صحت دارد؟!
آیا تورمی در آن دوران وجود نداشته؟!
مردم ایران بالاخص ترکمنان در رفاه کامل سیاسی_اقتصادی زندگی میکردند یا برعکس این قضیه صادق است؟
هدف این سخنان تنویر افکار و تبیین مسائل آن دوران در مقابل بایکوت گسترده رسانهایست
روشنگری برای اقشار مختلف مردم؛ از بخش الیت جامعه تا نسلهای جدید ترکمنصحراست،
با بررسی آثار ژوبر،سیاح و محقق فرانسوی و مازندران و استرآباد نوشته ه.ل.رابینو
دکتر منصور گرگانی چنین استنباط میکند:
«تا قبل از سال ۱۳۱۲ که رضاخان کاملا بر صحرا مسلط شد و زمین های زارعان را تصرف نمود،مردم ترکمن در این دشت آباء و اجدادی خود،به دامداری،کشاورزی،صنایع
دستی،تجارت،اشتغال داشتهاند.
تولیدات آنها عبارت بوده است از
اسب،گوسفند، پوست بره،ابریشم،مصنوعات
ابریشمی،قالی،قالیچه،گلیم،نمد،پنبه،گندم، جو کنجد و تریاک و دارو که در سواحل دریای خزر،از حاجی طرخان تا مشهد سر و انزلی و باکو عرضه میشده است، و تجار ترکمن آنچنان معتبر و مورد قبول بوده اند که بدون سند، هر نوع معامله ایرا انجام می داده اند.
سطح مصرف پائین بود و این اضافه تولید، بصورت اجناس قیمتی و طلا و نقره در می آمد. در سال های بعد از ۱۳۱۲ که بانک ملی ایران برای تامین پشتوانه اسکناس شروع بخرید طلا و نقره نمود،دلالان از هر سو به ترکمنصحرا نفوذ کردند.یکی از این دلالان وقتی به نگارنده اظهار داشت که در سالهای مزبور طلا و نقره در خانهها و اؤیهای ترکمنی به حد وفور بود. هر زن و دختر ترکمن به تناسب بضاعت تا چندکیلو نقره و طلا بصورت تزئینات،بر لباسها و یا در صندوق های خود داشتند و علاوه بر این در اغلب خانه ها سکه های طلا و نقره در خرجینها نگهداری میشد».
طبعاً با غصب زمین و تاراج اموال مردم تحت عنوان «مالیاتهای سنگین» و آغاز سیستم «فئودالیسم»،که در گفتار قبل به آن پرداخته شد، وضع اقتصادی مردمان صحرا رو به افول رفت و تنگ دستی هرچه بیشتر نمایان شد.
دوران پهلوی سرآغاز مهاجرتهای بیرویه اقوام از مناطق جنوب شرقی به ترکمنصحراست؛اگر دوران پهلوی توسعه یافته بوده اساسا این مهاجرتها که ریشههای اقتصادی دارند چرا میبایست پدیدار شوند؟!
در روزهای انتهایی سال ۱۹۵۳ و با فرمان شاه بخشی از زمینهای مغصوبه به مهاجران فروخته ظد منجمله ۳۸۷۹۰ هکتار به ۶۵۹ خانوار مهاجر !
سیاستهای مهاجرتی، از منظر ایجاد محدودیتهایی در منابع،انرژی،نیرویکار،تراکم جمعیتی و تغییر بافت دموگرافیک و مسائل فرهنگی در مقصد مهاجرت،قابل تامل میباشد که نتیجتا این سیاست نیز بی ارتباط با افول رفاه اقتصادی مردم منطقه در درازمدت نخواهد بود!
برنامه مهاجرت گسترده در دوران پهلوی به منطقه ترکمنصحرا را میتوان از جهت تضعیف قدرت سیاسی بومیان منطقه نیز در نظر گرفت.
تقسیم ترکمنصحرا در خراسان و مازندران و ادغام حوزههای انتخابیه شهرهای ترکمننشین با دیگر شهرها در ادامه همین سیاست تضعیف قدرت سیاسی بوده که در دوران پهلوی به وقوع پیوست.
نطق پیش از دستور محمدآخوندگرگانی،نماینده ترکمنصحرا در مجلس ملی،درباره لزوم شهرستان شدن گنبدقابوس در مجلس که سخنرانی وی با اخطار و مخالفت فلسفی،نماینده گرگان همراه بوده؛ این مسئله نیز خود بیانگر نگاه از بالا و تمرکزگرایی و محرومیت حاشیه را میرساند،
محمدآخوند گرگانی در یکی دیگر از نطقهای خود در مجلس ملی در مورد محرومیت ترکمنصحرا در آن دوران چنین عنوان میکند:
« در بندرشاه که یکی از بنادر مهم ایران به شمار می رود و در گومیشان که از نظر بندر بودن و هم همسایگی با شمال اهمیت فوق العاده داردیک قطره آب آشامیدنی وجود ندارد و نیز در تمام دشت گرگان(ترکمنصحرا)یک جاده شوسه حسابی دیده نمیشود. با این همه مالیات که ازمردم صحرا نشین اخذ میشود و این بیچارگان روزانه فقط با چندتکه نان و چند ظرف چای سد جوع می نمایند و هیچ نوعی آسایش و راحتی برای آنها در بین نیست آیا انصاف که این اندازه به آنها کم لطفی بشود و مأمورین دولت نگذارند همان چند لقمه نان و چند ظرف چائی از حلقوم آنها به راحتی فرو رود»(وکیل صحرا-رحمت اله رجایی)
پرداختن به رژیم پهلوی در تمام ابعاد و متغیرهای آن چه ملی چه منطقهای و بینالمللی قاعدتا زمان بیشتری میطلبد که ما در این چهار قسمت تنها اشاراتی به بخشی از مسائل مربوطه به ترکمنصحرا در آن دوران بسنده کردیم
که البته عاقلان را اشارتی کافیست،
✍️آتلان بیات داشلیبرون_گنبدقابوس
www.ulkamiz.ir
