غین یا قاف

پایگاه خبری اولکامیز – عبدالرحمان مختوم:

مدتی است که درحال جمع آوری لغات تورکی وتورکمنی ازمنابع مختلف اقوام تورک هستم و شروع کارم را با کتاب های چاپ شده در تورکمن صحرا توسط بیدار کننده ادیبات شفاهی و دیوان شاعران قوم تورکمن استاد مراد دوردی قاضی در قبل از انقلاب نموده و به مرور بامطالعه ترجمه استادم عبدالقدیر آهنگری در مجلات علمی آن روزها ادامه داده و با قبولی در دانشگاه تبریز درسال ۵۵شمسی درکتابخانه مرکزی دانشگاه با آثار چاپ شده درایران و بخصوص ترکیه آشنا و زمینه گسترش مطالعه ام را با ورود به فرهنگ لغات استانبولی و دیگر اقوام تورک مستقر در منطقه قفقاز مانند قوموق، قارا چای،نوقای و باشقورد و در ادامه با مجموعه لغات اوءزبک، اوُیغور و تاتار شده و توانستم لغات متداول در میان آنان را بدست آورده و زمینه جایگزینی لغاتی که در بین قوممان ازیاد رفته را برای استفاده مجدد در محاورات عمومی پیدا نمایم.

در نوشتاری به خط عربی و فارسی کتاب های مختلفی را بررسی و در نوشتاری حرف قاف یاغین جدا از کتاب های چاپ شده در ایران مانند گنبد،تبریز، ارومیه،شیراز،مشهد و همچنین قبل از انقلاب آتاتورک درترکیه و درشهر قازان مرکز جمهوری فعلی تاتارستان در روسیه و شهر باکو تا شروع خط روسی در میان جمهوری های تورک نشین شوروی حرف قاف بر غین با آوردن نمونه هایی ارجحیت داشته است به عنوان مثال حروف ذ-ر-ژ-ص-ض-ع-غ-ص-ض-ف در نوشتاری اقوام تورک جزو حروفی است که از زبان های مختلف بخصوص عربی وارد تورکی وتورکمنی شده وآن بعد از ورود تورکان به دین اسلام رشد چشمگیری داشته است .

با بررسی حرف غین در فرهنگ لغات دکتر معین می بینیم که لغات غایب،غدیر،غرامت،غرض،غرق،غزل،غضب،غلط،غم،غنیمت،غوغا و غیرت با تلفظ تورکمنی مانند غارامات،غاریب،غاراض،غاضاب،غام،غانیمات خوانده و گفته می شود وآوردن لغات تورکی وتورکمنی قیز و قوربان وقوتلی برایمان کمی مشکل می باشد ودربین لغات تورکی وتورکمنی حرف چ وق به عنوان حروف شاخص وبیان کننده قشنگی نوشتاری خط تورکی وتورکمنی ومغولی مشهود است ودرادامه می خواهم کتاب های چاپ شده درایران شامل تورکمنی،تورکی تاتاری وتورکی آذربایجانی،تورکی قشقایی وتورکی خراسان ودرخارج ازایران نمونه هایی ازکتاب چاپ شده قبل ازانقلاب آتا تورک وحتی بعداز انقلاب بولشویکی سال ۱۹۱۷م شوروی چاپ شده درباکو وقازان درنوشتاری ارجعیت داشتن حرف قاف برغین را می آورم .

اکنون چندنمونه از منابعی که باحرف قاف نوشته شده درمنابع ایرانی و خارجی متذکر می شوم

شعر یاشلارایچینده صفحه ۳۳۰مختومقلی نینگ کامل دیوانی انتشارات مطبوعاتی قابوس-گنبدقابوس سال۱۳۴۳لغات قوجا-قالسا-قارری-قالار-قوشدان-قیلار-دوققوز-قایدا-قافیسی-قاراقوش-قازاق-قوچ رادرشعرمشاهده نمایید.
..

کتاب مختومقلی سایلانان شعرلراثرماتی کوسایف چاپ باکو۱۹۶۰م دراین شعرکلمات قورقا-قازانیندا-قاینادیق-قان-قوروت-قارری یاشلار-قوریلسین-قالمانگلار-قول رامشاهده می کنیم.

کتاب فرهنگ لغات روسی وفارسی وتورکی اثرعباسقلی خان امیرتومان ونایب الایاله طهران چاپ مطبعه فاروس طهران درزمان سلطنت محمدعلی شاه قاجار جمادی الثانی ۱۳۲۶ هجری دراین تصویر کلمات قوربان وقارین رامشاهده می کنید.

قاموس تورکی اثرشمس الدین سامی صفحه۱۰۴۳ چاپ معارف دوران حکومت عثمانی قبل ازانقلاب کمال آتا تورک دسامبر سال۱۸۹۹میلادی چاپ شده کلمات قاولاماق-قاصیق-قنقلی-قاون-قارپیز-قویو-قالین-قابیقلی رامشاهده می کنید.

کتاب ۲جلدی فرهنگ لغات لهجه تاتاری اثرعبدالقیوم عبدالنصیراوغلی چاپ دانشگاه قازان۱۸۹۵میلادی به خط فارسی-عربی صفحه۲۸ دراین کتاب به ترتیب لغات آقرالماق-آقساق-قیلماق-قیسقا-آقماق-آقدیرماق-آقارسوو-آچیق قیزیل-قارا-آلابالیق رامشاهده می کنید۰

کتاب دفترشعرایلیمه سوغات اثر بای محمد قلیچی چاپ گلنشرمشهد۱۳۸۰شمسی دراین کتاب کلمات قاقیلماق-قاراوول-قابالاماق-قاراقچی-قیمیلداماق-قان-قایرا-قور-قولاق-قولای-قیچ رامشاهده می کنید۰
این آثارچاپ شده درمنطقه تورکمن صحرا وکتب قدیمی که درایران وخارج ازکشورمان چاپ شده راآوردم ودراین وقت من چندنمونه ازنوشتارهای تورکان قشقایی تورکان آذربایجانی وتورکان خراسان را برای دوستان ارائه می دهم که ازگروه تلگرامی گرفته وچگونه نوشتاری ازحروف قاف وغین رااستفاده می کنند

یاز گلدی yaz gəldi
ایل دوْلاندێ ، آی دوْلاندێ ، یاز گلدی ،
قارقا کؤچدۆ ، دورنا قوْندو ، قاز گلدی ؛
قیزیل لاله نسترنه ناز گلدی ،
باغچامێزدا قوْنچا گۆلدۆ ، سن ده گۆل .

شعرازلاچچێن قشقایی.
.
نوشتاری تورکان قشقایی ازتلگرام لاچین دراین شعرلغات قارقا-قوندی-قاز-قیزیل-قونچا آمده است۰

… یاز آ یاز

یاد ائلده باهارا حسرت چکنلر
قیش گونو حسرت سؤزون یازا یاز
وطن قیشی اوخشار گؤزل باهارا
غربت باهارینی چئویر یاز آیاز

آل قلمی غریب اوغلان یاز آنا
قوربانام وطندن خیر یازانا
غربت ائلده قیشیم اولار یاز آنا
غریب گلسه وطن اولار یاز آیاز

قوی وطنده قارشی گله یار یارا
وطن قیزی یقین اولار یار یارا
غریب کؤنلوم ایستر سینه م یار یارا
الده قلم درده درمان یاز ا یاز

کاتیب اوغلو غربت ائلده نه قالا
یاد ائللر بنزمیر نه زر نه قالا
دوشمه سن وطنده نه درد نه قالا
غریب بولبول فغان ائیلر یازا یاز

نوشتاری تورکی آذربایجان درشعرشاعرکاتیب اوغلوازتلگرام دده اوغلولغات به صورت قیش-قالام-قوربان-قوی-قارشی-قیز-قالا آمده است۰

تورک قیزی یام تورکون دیلی سازی یام
چیچک چیچک قیزیل گولو یازی یام

چن دومانلی غملی دنلی ساچلاری
زیرولرده قارتالیام بازی یام

چارپاز اورک ،حسرت حسرت هاواری
گوز یاشلاری آخارلی آرازی یام

خان ائلمین قورخماز قیزی تومروسو
زر خانیمام سارایی یام نازی یام

کلمه لری شیرین شیرین سوزلری
قوشماسیام غزلی نین بازی یام

تورک ائلیمین شهریاری نیسگیلی
سئوگی شعری کیتابلاردا یازی یام

گئجه لری اولدوزولاری شافاقی
گویلرینده قانادلانان قازی یام

نوشتاری تورکان خراسان درگروه تلگرامی تورکان خراسان شعری ازشافاق لغات به صورت قیز-قیزیل-قورقماز-قوشما-قاناد-قازآمده است۰

درخاتمه امیدوارم دوستاران ادبیات به موارد یادشده دقت لازم را بکنند.

درزمان جمع آوری نوشته هایم یک ترم به صورت مجازی شاگرد استاد عبدالرشید ییلغای شدم وتوانستم ازنظر دستوری وچگونگی نوشتاری وخواندن متون پیشرفت هایی بکنم وانتقاد خودرا نسبت به حروف غین وقاف مطرح ولی نتیجه ای نگرفتم وایشان درطی مرور این صفحه نوشتاری را برایم درس دادند.
غئزئل : gyzyl ( قرمز ‌)
غارا: gara (‌ سیاه )
غئز : gyz (‌ دختر )
غار‌ : gar (‌ برف )
غان : gan (‌ خون )
غورجاق : gurjak (‌ عروسک )
غۇرقاق : gorkak (‌ ترسو )
غالماق : galmak ( ماندن ‌‌)
غئزغئن : gyzgyn ( گرم ‌)
غارداش : gardaş ( برادر ‌)
غاوون : gawun (‌ خربزه )
غۇیون : goýun ( گوسفند ‌)
غورت : gurt (‌ گرگ )
غوش : guş (‌ پرنده )
غارلاواچ : garlawaç (‌ پرستو )
غۇتان : gotan ( پلیکان ‌)
غارغا : garga ( کلاغ ‌)
غانات : ganat (‌ بال )
غۇچ : goç (‌ قوچ )
غاش: gaş ( ابرو ‌‌)
غارپئز: garpyz (‌ هندوانه )
غامئش : gamyş ( نی باریک )
غونچا : gunça ( غنچه ‌)
غورشون: gurşun (‌ سُرب )
غورئ ‌: gury (‌ خشک )
غوم : gum (‌ خاک )
غۇشغئ : goşgy ( شعر ‌)
غۇنگشئ : goňşy ( همسایه )
غایغئ : gaýgy (‌ نگران )
غورغون : gurgun ( کوک، ساز ‌)
غۇراماق : goramak ( محافظت کردن ‌)

حرف ق درنوشتاری کلمات تورکی وتورکمنی ازقبل ودرحال حاضر دراول کلمات آمده وحرف غ هرگزدر نوشتاری کلمات تورکی وتورکمنی درآواشناسی قدیم اورخون واویغور هیچگاه دراول کلمات نیامده است. و واج gیاغ فقط درمیانه وآخر کلمات قرار گرفته وواجkیاق درتمامی جایگاه ها درآغازین ومیانی وپایانی استفاده شده است.درمیان تورکان اوُغوز مانند تورکمنان وتورکان دوره عثمانی وتورکان آذری وقشقایی وخراسان وقوم تاتار حرف ق در اول ،وسط وآخر کلمات وحرف غ تنها دروسط وآخر کلمات با توجه به نمونه های ارائه شده استفاده کرده اند.با بررسی منابع ادبیات تورکی وتورکمنی تا به حال با حرف ق نوشته شده وتاکنون نیز ادامه دارد واصالت کلمات نیز حفظ شده است.و در صورت مشابهت حروف ما می توانیم مراودات ادبی خودرا با تورکان آذربایجان،قشقایی وخراسان به بهترین نحو انجام دهیم.ولی نوشتار تغییر کرده توسط برخی از دوستاران ادبیات درتورکمن صحرا باعث عدم هماهنگی شده وجلوی ارتباط فرهنگی را می گیرد.

همانطورکه می دانیدزبان فارسی حرف ق ندارد وتمامی کلماتی که دارای این حرف باشدیا ریشه تورکی ویا اززبان عربی گرفته شده است وموءلفان تورکی آذربایجانی معتقد هستند که حرف غ درزبان تورکی اگردر اول کلمه بیاید به ق تبدیل می شود مانند کلمات غلط،غایب وغلام که تورکی نیستند واززبان دیگر وارد شده اند به صورت قالاد،قاییب وقولام خوانده می شوند.

www.ulkamiz.ir