این است روزه

پایگاه خبری اولکامیز – عبداللطیف ایزدی:

روز ۲۱ فوریه از طرف سازمان یونسکو به نام روز جهانی زبان مادری نامگذاری شده است. این روز در تقویم شمسی مطابق با دوم اسفند می باشد. به گفته سایت بیتوته « در ایران افزون بر زبان فارسی در مجموع حدود ۶۹ زبان و گویش رواج دارد و بزرگ‌ترین گروه‌های زبانی ایران را فارسی، آذربایجانی، کُردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، تالشی، لری، عربی، بلوچی، لکی و تاتی تشکیل می‌دهند. »

بدیهی و مبرهن است که این زبانها که جمعیت قابل توجهی از کشورمان را دارا هستند نیاز به توجه حاکمان و تصمیم گیران مملکت دارند چرا که آموزش حق طبیعی تکلم کنندگان به این زبان هاست و ایران کشوری کثیرالمله است. چنانچه مطابق اصل ۱۵ قانون اساسی که معطل مانده و اجرا نمی شود  در کنار زبان رسمی کشور، به تدریس زبان اقوام در مدارس تاکید شده است. این کار سبب وحدت، همگرایی و انسجام بیشتر مردم می شود و زبانهای قومی را از خطر نابودی دور می سازد.

چند روز بعد از روز جهانی زبان مادری، سه شنبه ۵ اسفند ۱۴۰۴ در دبیرستان غیر دولتی بصیر، کار داشتم. آن روز قرار بود درس سیزدهم یا همان درس آزاد و به تعبیر بهتر بومی را به دانش آموزانم تدریس کنم. لازم به ذکر است از ۱۸ درس کتاب فارسی دبیرستان ۲ درس به زبان قومی اختصاص دارد.

تصمیم گرفتم به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان، شعر « بو روزه » سروده ی شاعر ملی ترکمن مختومقلی فراغی را به دانش آموزانم آموزش بدهم.

اکنون این شعر که در مایه های دینی – تعلیمی می باشد را با هم می خوانیم:

قادر الله بیزه یاردیر بو روزه                 قبر ایچینده بیزه یاردیر بو روزه

کُلّی گونألره کفارت اتمیش                صراط اوزره مددکار دیر بو روزه

توتغول مونی صدق اخلاصینگ بیله      دوزخ ایچره کُلّی عذابدان یوُولا

قبول اتسه زکات صلاتینگ بیله            اول قین اویلارده یاردیر بو روزه

هم خوش صورت، زیبا بولوپ گورونه    پروا قیلار مؤمن قولونگ گؤورونه

دلالت ایلاییپ آخر کأرینه              عیشی عشرت هم راحتدیر بو روزه

اگر برسنگ روزه فطره اداسین      محشرده گؤرِرسن راحت سایاسین

ترک ایله سنگ توتاورگیل قضاسین     بهشت ایچره مرغزاردیر بو روزه

فرض ایله دی بیزه قادر جبّار       کیم ترک اتسه بولار بی دین و بدکار

آتش دوزخه بولار گرفتار                     افعالی خوبلارا  یاردیر بو روزه

آدم اوغلی غافل اولما توتاور             توبه ایلاپ یامان یولدان قایداور

تا اولینچانگ حق قوللوغین اده ور      توتانلارغا  کوپ راحتدیر بو روزه

مختومقلی ترک ایله مه اداسین   ترک ایله سنگ توتاورگین قضاسین

معنیسینه یتیپ بیلسنگ مزاسین   عجب پیشه عجب کاردیر بو روزه

( دیوان کامل مختومقلی فراغی ، به کوشش مراد دردی قاضی )

شعر « بو روزه » هفت بند دارد. هر بند از دو بیت یا چهار مصراع تشکیل می شود. قالب شعر مسمط مربع است. آخر هر بند عبارت « بو روزه » آمده است. در اصطلاح ادبی این شعر « مردف » است. تکرار واژگان « بو روزه » در آخر همه بندها علاوه بر زیبایی بخاطر تاکید بر اهمیت موضوع می باشد.

و اما نیم نگاهی داریم بر محتوای این شعر. ( ترجمه آزاد ) :

مختومقلی در بند اول، روزه و رمضان را لطف و عنایت خداوند می داند که معنایی بسیار وسیع دارد  و می شود در باره آن از ابعاد مختلف فردی، اجتماعی، عرفانی،  دینی، بهداشتی، فرهنگی ، اقتصادی ، قضایی و . . قلمفرسایی کرد و مورد موشکافی و برررسی قرار داد.

این شاعر دین مدار و مردمی، روزه را  در عالم برزخ یار و همدم روزه داران می داند و آن را سبب کفارت گناهان بندگان می پندارد. بر این باور است که مؤمنان به مدد روزه در صحرای محشر از پل صراط عبور خواهند کرد.

در بند دوم شاعر ایرانی ترکمن، ما را مورد خطاب قرار می دهد و می گوید: روزه را با صدق و اخلاص بگیرید تا در دوزخ از عذاب جهنم رهایی یابید. فراغی دو شرط روزه داری را صدق و اخلاص می داند که نکته مهمی است. وی بر این باور است که اگر خداوند نماز و زکات بندگانش را در کنار روزه بپذیرد از عذاب سخت و طاقت فرسای قبر در امان خواهند ماند.

در بند سوم شاعر بلامنازع ترکمن، صوم را از نگاه شیفتگان و دلبستگانش، خوش سیما و دلنشین می پندارد و آن را لذت بخش می داند و بر این باور است که امساک به خوش فرجامی و نیک بختی صائمان دلالت می کند و برای آنها آیینی سهل و لذت بخش است.

در بند چهارم یادآور می شود: ای مؤمنان فطریه را بجای آورید تا در قیامت در سایه سار آن باشید. اگر هم روزه را ترک کردید قضایش را انجام دهید چرا که روزه در بهشت برای شما همچون چمنزار و بوستان فرح بخش خواهد شد.

در بند پنجم شاعر محکم و قاطع بیان می کند که ذات اقدس الهی، روزه را برای ما فرض گردانید هر کسی آن را  ترک کند بی دین و بدکار می شود و در آتش جهنم می سوزد. پس ای گروه مسلمانان روزه بگیرید چرا که روزه داری برای انسان های نیک، منافع بسیار و نتایج سودمند دارد.

در بند ششم باز پند می دهد و می گوید: ای فرزندان آدم، غافل نباشید و روزه بگیرید. از اعمال نادرست توبه کنید و به سوی درستی ها گام بردارید و تا هنگام مرگ، بنده حق باشید و پروردگار بی همتا را بندگی کنید. به راستی که روزه برای روزه داران مایه ی راحتی و آرامش است.

شاعر در بند آخر نامش را می آورد و به خود و در واقع همه انسان ها نهیب می زند و فریاد بر می آورد که روزه داری را ترک نکنید. اگر هم بنا به دلایل موجه ترک کردید قضایش را بجای آورید.

در پایان به ما ندا می دهد: اگر معنی و فلسفه روزه را بدانید و مزه آن را بچشید و لذتش را درک کنید بی تردید روزه داری برای شما کاری شیرین و شگفت انگیز و حیات بخش خواهد بود.

پنجم رمضان بود. صبحگاه به مدرسه ای که در کنار برج قابوس قرار داشت رفتم. زنگ دوم ادبیات داشتم. وارد کلاس ۲۰۳ شدم. پس از سلام، فرا رسیدن ماه رمضان را به دانش اموزانم تبریک گفته و از آنها پرسیدم چه کسانی روزه گرفتند؟ همه دستان خود را بالا آوردند. دریافتم که همگان صائم هستند.

گفتم که امروز می خواهم درس آزاد ( ادبیات بومی ) را تدریس می کنم. بچه ها اهمیت این درس را نمی دانستند بنابراین ابتدا اهمیت آن را توضیح دادم و گفتم که این درس زمینه آشنایی شما با زبان مادری تان را فراهم می کند. در واقع فتح بابی است برای ورود به دنیای زبان و ادبیات ترکمنی. یکی از اهداف این درس نیز توجه به زبان های قومی و ضرورت آگاهی فرزندان این سرزمین از زبان قومی و احیا و پاسداشت آن است.

باز اضافه کردم که در دهه های گذشته در کتاب های فارسی، درس آزاد / بومی وجود نداشت و برای دبیران غیر فارس زبان، آرزو بود که در کتاب های فارسی یک یا دو درس نیز به زبان اقوام اختصاص داده شود. حالا چند سالی است که این امکان فراهم شده است و باید به بانیان آن درود فرستاد و از این فرصت به نحو مطلوب استفاده کرد. این را هم نوید دادم که به باور راقم این سطور در دهه های آینده، اقوام کتابی مستقل به نام زبان و ادبیات به زبان مادری شان خواهند داشت و معلمان آن را در مناطق قومیت نشین تدریس خواهند کرد.

پس از بیان مقدمات حالا بچه ها اماده فراگیری درس جدید بودند. به آنها یادآور شدم به مناسبت ماه رمضان شعر « بو روزه » مختومقلی فراغی را  انتخاب کردم دانش آموزان استقبال کردند.

برای تدریس ابتدا شعر « بو روزه » را کامل در تخته وایت بورد نوشتم و از دانش آموزان خواستم که با دقت و مرتب در کتاب شان در صفحات مرتبط که خالی و سفید است بنویسند. در حین تحریر شعر ، آن را با صدای بلند می خواندم و لغات سخت را به فارسی معنی می کردم. پس از آن به بچه ها گفتم که حالا با من همخوانی کنید. شعر را مصراع به مصراع خواندم و آنها نیز با صدای آرام تکرار کردند.

در ادامه از آنها خواستم که این شعر را در خانه چندین بار تمرین کنند اگر مشکلی در خوانش و یا فهم معنایش دارند از بزرگترها بپرسند. که بقول معروف « پرسیدن عیب نیست ندانستن عیب است. » یک بار هم این شعر را در حضور والدین و یا یکی از اعضای خانواده قرائت کنند بی شک این کار سبب خوشحالی آنها خواهد شد. و در آخر شعر را کامل خوانش داشته باشند و بصورت فایل صوتی یا تصویری از طریق شاد یا ایتا به پی وی بنده ارسال کنند.

بدین سان وقت کلاس فارسی با به صدا در آمدن زنگ در حالی به پایان رسید که دانش آموزان با یکی از اشعار زبان مادری خود آشنا شدند و شادمان و امیدوار به حیاط مدرسه رفتند.

www.ulkamiz.ir