۵ میلیارد تومان برای برج قابوس؛ چند پرسش که نیازمند پاسخ روشن است
پایگاه خبری اولکامیز – بهرام یوسفی:
انتشار خبر اختصاص ۵ میلیارد تومان اعتبار برای تکمیل، مرمت، محوطهسازی و نورپردازی برج قابوس، در کنار خبر ساخت «ربات قابوس» برای پایش هوشمند این اثر تاریخی، اگرچه در ظاهر خبری امیدوارکننده است، اما با خواندن جزئیات آن، پرسشهایی جدی برای مردم و علاقهمندان به میراث فرهنگی گنبدکاووس ایجاد میشود.
این پرسشها از سر مخالفت با اصل مرمت یا استفاده از فناوریهای جدید نیست؛ برعکس، هدف این است که مشخص شود برای یکی از مهمترین آثار تاریخی ایران، چه میزان اعتبار در نظر گرفته شده، این اعتبار دقیقا کجا هزینه خواهد شد و وضعیت واقعی مرمت برج در چه مرحلهای قرار دارد.
۱. دقیقا چه مقدار از ۵ میلیارد تومان برای خود برج است؟
در خبر اعلام شده که ۵ میلیارد تومان برای «تکمیل، مرمت، محوطهسازی و نورپردازی» اختصاص یافته است.
اما مشخص نشده است که از این مبلغ، چه میزان مستقیما برای مرمت بدنه و سازه برج قابوس اختصاص دارد و چه میزان برای محوطهسازی، نورپردازی، اتاقک بلیتفروشی و سایر اقدامات هزینه خواهد شد.
این تفکیک بسیار مهم است.
زیرا اگر همه این موارد از همان ۵ میلیارد تومان تأمین شود، طبیعتا بخشی از اعتبار اعلامشده دیگر مستقیما صرف خود بنا نخواهد شد.
بنابراین نخستین مطالبه میتواند بسیار ساده و روشن باشد:
از ۵ میلیارد تومان، سهم دقیق مرمت خود برج، محوطهسازی، نورپردازی، اتاقک بلیتفروشی و طرح هوشمندسازی هرکدام چقدر است؟
۲. چرا درباره هزینه مرمت خود برج رقم مشخصی اعلام نشده است؟
برج قابوس یک بنای معمولی نیست. این اثر تاریخی بیش از هزار سال قدمت دارد و هرگونه مرمت آن باید با حساسیت و ملاحظات تخصصی انجام شود.
اما در خبر منتشرشده، رقم مشخصی برای «مرمت خود برج» اعلام نشده و بیشتر درباره مجموعه اقداماتی صحبت شده که بعضی از آنها اساسا مربوط به فضای پیرامونی و خدمات گردشگری است.
برای افکار عمومی این پرسش مطرح است که:
آیا ۵ میلیارد تومان کل اعتبار مورد نیاز برای این مجموعه عملیات است یا فقط بخشی از اعتبار مورد نیاز در سال ۱۴۰۵؟
اگر فقط بخشی از اعتبار است، بهتر است صراحتا اعلام شود که برای تکمیل مرمت برج در نهایت چه میزان اعتبار مورد نیاز خواهد بود.
۳. اتاقک بلیتفروشی چه سهمی از این اعتبار دارد؟
در خبر آمده است که بخشی از اعتبار برای تکمیل اتاقک بلیتفروشی ورودی مجموعه اختصاص یافته و بنای قبلی نیز تخریب و با طراحی جدید احداث خواهد شد.
ساماندهی ورودی مجموعه گردشگری میتواند اقدام مناسبی باشد، اما یک پرسش منطقی همچنان باقی است:
آیا هزینه این اتاقک از اعتبار مرمت برج قابوس پرداخت میشود یا برای آن ردیف اعتباری جداگانه وجود دارد؟
اگر از همان ۵ میلیارد تومان پرداخت میشود، مبلغ آن چقدر است؟
این شفافیت ضروری است تا مردم بدانند چه مقدار از بودجه اعلامشده واقعا به حفاظت از خود اثر تاریخی اختصاص دارد.
۴. مسئله مهمتر؛ چرا ارقام متفاوتی درباره اعتبار برج قابوس اعلام شده است؟
این موضوع شاید مهمترین پرسش باشد.
در گزارشهای مختلف، ارقام متفاوتی درباره اعتبار مرمت و ساماندهی برج قابوس مطرح شده است؛ از جمله ارقامی در حدود ۴ تا ۴.۵ میلیارد تومان برای مرمت، و در گزارشهای دیگری نیز از ارقام بالاتری مانند ۹ یا ۱۰ میلیارد تومان برای مرمت برج و زیباسازی محوطه سخن گفته شده است.
اکنون در خبر جدید، رقم ۵ میلیارد تومان اعلام شده است.
بنابراین پرسش بسیار ساده اما مهمی مطرح میشود:
این ۵ میلیارد تومان چه نسبتی با اعتبارات قبلی دارد؟
آیا اعتبار جدید است؟
آیا بخشی از همان اعتبارات قبلی است؟
آیا اعتبار سال ۱۴۰۵ است؟
آیا اعتبارات قبلی کاملا هزینه شدهاند؟
و اگر چنین است، دقیقا در چه بخشهایی هزینه شدهاند؟
تا زمانی که این ارقام تفکیک نشوند، افکار عمومی نمیتواند تصویر روشنی از مجموع اعتباراتی که طی سالهای اخیر برای برج قابوس اختصاص یافته و میزان هزینهکرد واقعی آنها داشته باشد.
۵. آیا ۵ میلیارد تومان برای حجم کار اعلامشده کافی است؟
این پرسش را نباید صرفا با مقایسه قیمت یک خانه و هزینه مرمت یک اثر تاریخی پاسخ داد؛ چون قیمت ملک و هزینه مرمت دو موضوع متفاوت هستند.
اما همین مقایسه ساده نشان میدهد که ۵ میلیارد تومان در شرایط اقتصادی امروز رقم بزرگی برای پروژهای در مقیاس ملی نیست؛ بهخصوص اگر قرار باشد از همین مبلغ، مرمت، محوطهسازی، نورپردازی، اتاقک بلیتفروشی و هوشمندسازی نیز انجام شود.
بنابراین مسئله اصلی این نیست که ما از روی حدس بگوییم ۵ میلیارد کم است یا زیاد.
پرسش کارشناسی این است:
برآورد رسمی و فنی هزینه کامل مرمت برج قابوس چقدر است و رقم ۵ میلیارد تومان بر اساس چه برآوردی تعیین شده است؟
اگر این مبلغ برای مرحله مشخصی از عملیات کافی است، مرحله بعدی و اعتبار مورد نیاز آن نیز باید اعلام شود.
۶. «ربات قابوس»؛ ایدهای خوب که نیازمند جزئیات است
استفاده از هوش مصنوعی برای پایش وضعیت برج، در صورت اجرای علمی، میتواند اقدامی ارزشمند باشد.
اما درباره این طرح نیز پرسشهایی وجود دارد:
این ربات دقیقا چه مواردی را پایش خواهد کرد؟
آیا ترکها، تغییر شکل، نشست، فرسایش آجرها، رطوبت و دیگر تغییرات احتمالی را ثبت میکند؟
هزینه ساخت و نگهداری آن چقدر است؟
آیا این طرح در کنار مرمت تخصصی اجرا میشود یا قرار است بخشی از اعتبار مرمت به آن اختصاص یابد؟
و مهمتر از همه:
آیا اطلاعاتی که این سامانه تولید میکند، به صورت مستمر در اختیار کارشناسان مرمت قرار خواهد گرفت؟
هوشمندسازی زمانی ارزشمند است که به حفاظت واقعی از بنا کمک کند، نه اینکه صرفا به عنوان یک عنوان فناورانه به پروژه افزوده شود.
۷. ماجرای داربست؛ بالاخره وضعیت چیست؟
در خبر آمده است که داربستهای برج قابوس باز شده و این امر فرصتی برای حرکت به سمت مرمت بنا بدون استفاده گسترده از داربست فراهم کرده است.
در عین حال گفته شده است که در صورت نیاز به داربست، تلاش خواهد شد کل بنا در حصار داربست قرار نگیرد.
این توضیحات نیازمند روشن شدن یک موضوع فنی است:
آیا داربستها به این دلیل باز شدهاند که عملیات مرمتی آن مرحله به پایان رسیده است، یا صرفا به دلیل تغییر روش اجرای مراحل بعدی؟
اگر استفاده از داربست همچنان در بخشهایی از عملیات ضروری است، مبنای فنی این تصمیم چیست؟
و اگر برج از نظر ایمنی و استحکام در شرایط مناسبی قرار دارد، نتیجه آخرین بررسی کارشناسی چه بوده است؟
مردم حق دارند بدانند برداشتن داربست نشانه پایان یک مرحله موفق مرمت است یا صرفا پایان یک مرحله اجرایی.
۸. آخرین گزارش فنی وضعیت برج کجاست؟
وقتی در خبر از «استحکام و ایمنی سازه» سخن گفته میشود، طبیعی است که مردم انتظار داشته باشند آخرین گزارش فنی وضعیت بنا نیز مشخص باشد.
آخرین ارزیابی جامع سازهای برج چه زمانی انجام شده است؟
وضعیت ترکها، فرسایش آجرها، بدنه و پایه برج چگونه ارزیابی شده است؟
آیا پس از باز شدن داربستها، بررسی کامل بدنه انجام شده است؟
و آیا نتایج این بررسی در اختیار کارشناسان و مردم قرار خواهد گرفت؟
۹. اولویت باید خود برج باشد
محوطهسازی و نورپردازی میتواند به گردشگری و زیبایی مجموعه کمک کند و نمیتوان اهمیت آنها را انکار کرد.
اما در مورد برج قابوس، یک اصل باید همیشه در اولویت باشد:
ابتدا حفاظت از خود اثر تاریخی و سپس زیباسازی و توسعه امکانات پیرامونی.
اگر بنای اصلی از نظر مرمتی و سازهای در وضعیت مطلوب قرار داشته باشد، آنگاه نورپردازی، ورودی مناسب، امکانات گردشگری و فناوری هوشمند میتوانند ارزش افزوده ایجاد کنند.
اما اگر هنوز درباره وضعیت مرمتی و میزان اعتبار مورد نیاز خود برج ابهام وجود داشته باشد، طبیعی است که افکار عمومی درباره اولویتبندی هزینهها سؤال کند.
یک مطالبه روشن
به نظر میرسد بهترین راه برای پایان دادن به این ابهامات، انتشار یک گزارش شفاف از سوی مسئولان میراث فرهنگی باشد؛ گزارشی که در آن مشخص شود:
۱. مجموع اعتبارات اختصاصیافته به برج قابوس در سالهای اخیر چقدر بوده است؟
۲. از این اعتبارات چه مقدار تاکنون هزینه شده است؟
۳. اعتبار ۵ میلیارد تومانی جدید دقیقا مربوط به چه سال و چه ردیف اعتباری است؟
۴. سهم مرمت خود برج از این مبلغ چقدر است؟
۵. سهم محوطهسازی، نورپردازی، اتاقک بلیتفروشی و هوشمندسازی چقدر است؟
۶. برآورد کارشناسی هزینه کامل مرمت برج چقدر است؟
۷. وضعیت فعلی استحکام و ایمنی بنا بر اساس آخرین گزارش کارشناسی چگونه است؟
۸. باز شدن داربستها دقیقا به چه دلیل و بر اساس چه برنامه فنی انجام شده است؟
۹. آیا برای تکمیل مرمت برج در سالهای آینده اعتبار دیگری نیز پیشبینی شده است؟
این پرسشها مخالفت با مرمت برج قابوس نیست؛ اتفاقا از سر دغدغه حفاظت از آن است.
برج قابوس متعلق به یک اداره، یک مسئول یا حتی فقط مردم گنبدکاووس نیست. این برج بخشی از تاریخ و هویت فرهنگی ایران است و هر مبلغی که برای آن هزینه میشود، باید با بیشترین شفافیت و در راستای حفاظت واقعی از این میراث ارزشمند باشد.
مردم گنبدکاووس فقط نمیخواهند بدانند «۵ میلیارد تومان اختصاص یافت»؛ آنها حق دارند بدانند این ۵ میلیارد تومان دقیقا کجا، چگونه و برای چه کاری هزینه خواهد شد.
و شاید مهمتر از همه، باید بدانند:
پس از سالها داربست و مرمت، امروز برج قابوس دقیقا در چه وضعیتی قرار دارد و برای حفاظت کامل از آن تا رسیدن به یک وضعیت پایدار، چه مقدار اعتبار و چه میزان زمان نیاز است؟
www.ulkamiz.ir
