مصاحبه ویژه اولکامیز با حاجی محمد قرنجیک؛ بانی و مدرّسِ کلاس مختومقلی در قرنجیک خواجه خان

پایگاه خبری اولکامیز- مراسم بزرگداشت مختومقلی فراغی ستعر پرآوازه ترکمن و جشن اولین دوره پایان کلاس مختومقلی پنج شنبه نهم مهر به همت مؤسسه دولت محمد آزادی، شورای اسلامی و دهیاری روستای قرنجیک خواجه خان در مدرسه دکتر عظیم بردی قرنجیک این روستا برگزار می شود به همین بهانه مصاحبه اختصاصی با مدرس و بنیانگذار این حرکت فرهنگی بزرگ ، حاجی محمد قرنجیک شاعر نویسنده و فعال فرهنگی اجتماعی غرب ترکمن صحرا انجام دادیم که در پی می آید:

 آقای قرنجیک ضمن خداقوت در ابتدا خودتان را به مخاطبان سایت اولکامیز معرفی کنید و بگویید که تاکنون چه آثاری را منتشر کرده اید؟

با سلام. حاجی محمد قرنجیک هستم ساکن روستای قرنجیک خواجه خان از توابع شهرستان گمیشان (کومیش دپه) متولد دوازدهم اردیبهشت سال ۱۳۳۷ هجری شمسی.
از سال ۱۳۵۷ سرودن شعر را آغاز کردم. مسبب علاقه مندی بنده برای سرودن شعر و داستان نویسی خانواده ام بود. چون در یک خانواده روحانی تربیت یافتم و این مهم با تعلیم و تربیت و توصیه مرحوم پدرم جنت مکان خان محمد آخوند به بارنشست. از همان ابتدا با  کتاب های ادبیات ترکمنی به ویژه؛ دیوان مختومقلی، ملا نفس، زهره طاهر، یوسف زلیخا و یوسف احمد آشنایی پیدا کردم. روخوانی دیوان مختومقلی فراغی را از دوران نوجوانی با کمک پدرم به پایان رساندم.
اکنون ۲ راه داشتم یکی هویت ترکمنی و فرهنگ ترکمنی، طرف دیگر زندگی و اداره خانواده که مسؤلیت شرعی در گردنم داشتم. بنابراین قبل از نوشتن، اقتصاد خانواده را با احداث مرغداری و فعالیت کشاورزی ادامه داده به ثمر رساندم

اما برای نوشتن و سرودن مسبب اصلی آقای موسی جرجانی نویسنده توانای گلستانی بود. وقتی جریان کتاب « آن سوی سیم خاردار»  را بیان کردم با کمک همدیگر نوشتن را شروع کردیم. حاصل تلاش اولین کتاب به نویسندگی آقای جرجانی با همکاری بنده حقیر به سرانجام رسید.
بعد از آن به ترتیب کتابهای مجموعه اشعار سحرینگ آوازی، مجموعه شعر سیل لار بیزی سارالتدی، کتاب شعر کرونا، کتاب شعر شهرقلی، ترجمه فارسی  قارری گرگان ستار سوقی با همکاری استاد مشهد قلی قزل، کتاب شهیدان غیزلار که در جریان سال۱۹۱۷ سال بسیار سختی برای مرزنشینان قوم ترکمن اتفاق افتاده را به رشته تحریر در آوردم. هشتمین اثر بنده ترجمه چهار جلدی دیوان مختومقلی فراغی به فارسی بود که با همکاری ۶ نفر از نویسندگان، شعرا و مترجمین گلستان ( امان قلیج شادمهر، موسی جرجانی، مشهدقلی قزل، خال محمد پقه، عاشورمحمد رئوفی، حاجی محمد قرنجیک ) به بار نشست.  نهمین کتاب هم مجموعه اشعار می باشد که در دست اقدام است.

هدف شما از برگزاری آیین بزرگداشت مختومقلی و جشن پایان اولین دوره کلاس مختومقلی در روستای قرنجیک خواجه خان چیست؟
هدف از برگزاری کلاس مختومقلی خوانی زنده نگه داشتن آئین و آداب رسوم و خدمت به فرهنگ غنی ایرانی و ترکمنی که سر شاراز حماسی دینی و انساندوستی است و ارج نهادن به شاعر وعارف نامدار مختومقلی فراغی است.
مختومقلی فراغی با زبان عارفانه گذشته ، حال و آینده را به جامعه بیان می کند.

آموزش اشعار مختومقلی در روستای قرنجیک خواجه خان از چه سالی آغاز شد؟ در باره نحوه شروع و پیدایش این حرکت بزرگ فرهنگی صحبت کنید؟

از شروع برگزاری کلاس مختومقلی خوانی حدودأ ۵ سال می گذرد. ما در سالهای اول و دوم چهارشنبه ها بعد از نماز عشاء  کلاس را برگزار می کردیم چون بین شاگردان ما دانشجو و از علمای معزز، پزشک، مهندس، طلاب و اقشار مختلف جامعه بودند بعد از ۲ سال که جلد اول و جلد دوم ترجمه به زبان فارسی مترجمین را تدریس میکردیم. بنا بر شغل بعضی از افراد مراجعین کلاس را به دوشنبه شب ها مناسب دیدیم و اکنون ۳سال جلد سوم و چهارم را تفسیرش را گذراندیم.

استقبال علاقمندان چگونه بوده ؟ آیا شرکت کنندکان فقط از روستای قرنجیک هستند یا از روستاها و مناطق دیگر هم حضور پیدا می کنند؟

استقبال علاقمندان به فرهنگ و ادبیات ترکمنی بسیار عالیست.  از روستاها و شهرهای اطراف برای یادگیری مراجعه میکنند بعنوان مثال عرض کنم. از آق قلا، سیمین شهر، روستای چن سولی، گوگجلی و از قراء قرنجیک و از خوجه لر حضور می یابند. چون کلاس ما افتخاری است و شرکت برای عموم آزاد و رایگان است. هر کسی به اندازه علاقه اش و همچنین به موقعیت شغلی از ۱۰ نفر تا ۲۰ و یا  بیشتر هم در این کلاسها مشارکت می کنند.

تجربه تدریس اشعار مختومقلی برای خود شما چه نتایج و دستاوردی داشته است؟

فرمودید تجربه برای خودم بسیار تجربه خوبیست چون وقتی تدریس باشد یک موضوعیست اما تفسیر مسئله دیگریست در تفسیر شما باید مطالعه بیشتری را داشته باشی تفسیر آنهم عارفانه را به زبان ساده درآوردن دیگر از قالب شعر وعرفان و مضامین آگاهی داشته باشیم. شکر خدا توانستیم نتیجه خوبی به دست آوریم.

در باره مؤسسه دولت محمد آزادی توضیح دهید؟ چه سالی تاسیس شد و تاکنون چه فعالیت هایی انجام داده است؟

قبلٱ در موسسه فرهنگی گرگان زمین فعالیت می کردم. بنا برنظر دوستان قرار براین شد که به شهرها و روستاها نیز اشاعه نماییم به همین خاطر با کسب اجازه گروه مترجمین استان گلستان شعبه مستقل در روستای قرنجیک خواجه خان بر عهده اینجانب گذاشته شد. نظر براین شد که مشتاقان فرهنگ را دعوت نماییم که بسیار علامندان را شاهد شدیم و این راه مقدس را ادامه دادیم. مؤسسه را دولت محمد آزادی  نامگذاری کردیم و فعالیت مان را قبل از اینکه موسسه به ثبت برسد ادامه دادیم و اکنون برای ثبت آن درحال اقدام هستیم.

آیا  کلاس مختومقلی قرنجیک حواجه خان در فضای مجازی هم منعکس می شود؟

بله در شبکه های اجتماعی اینستاگرام، تلگرما، روبیکا و بله  فعالیت داریم . تاکنون  ۲۴۰۰ دنبال کننده در اینستاگرام داریم.

تاکنون کدام یک از شخصیت ها و میهمانان فرهنگی و ادیب از شهرهای و مناطق دیگر از این کلاس بازدید داشته اند؟

بله بسیار زیاد. از شخصیت های فرهنگی سیاسی اجتماعی  حاج کمال آخوند غراوی نماینده خبرگان رهبری، آبا ایشان محمدی نبیره مختومفلی ، سبحان سالاری از تربت جام، دکتر ارازمحمد سارلی،  دکتر جرجانی، دکتر عظیم بردی قرنجیک،  امان نظر رادزاده، مهندس رجب پیرا، موسی جرجانی، منصور ایمر، امان قلیچ شادمهر، فرهاد قاضی، لطیف ایزدی، رحیم مرادی، عبدالمجید آرخی شاعر،  اکبر پیرا ، آقای خرمالی، آقای مفیدی و تعدادی از روحانیون شهر آق قلا و برخی دیگر که حضور ذهن ندارم شرکت کردند و مشوق ما شدند و بعنوان چراغ راه این حرکت بودند.

شما اولین کسی هستید که دیوان کامل اشعار مختومقلی را در روستا به پایان رسانده اید چه احساسی دارید ؟

از اینکه در روستای خودم آموزش خوانش اشعار مختومقلی را راه اندازی کردم خوشحالم. این اقدام با تشویق روحانیون، اعضای شورای روستا و دهیار فرهنگ دوست مان قرار گرفت.

 آیا در هنگام تدریس اشعار مختومقلی فراغی، در معنی و مفهوم برخی از بیت ها دچار مشکل شده اید و از دیگر صاحب نظران کمک گرفته اید؟ برای نمونه چند مورد از این ابیات دشوار و سخت فهم را بیان کنید؟

مختومقلی بی قارار  سن
دون اؤدیندان سن یانار سن
بارچه ذات دان به کنار سن
بیلمرسن سود و  زیانی

تفسیرش چلش برانگیز بود. ای مختومقلی ازچه چیز بی قراری میکنی.
از دست دونان و دشمنان بی قرارم پس چرا بپا نمی خیزی؟ چرا اعتراض نمی کنی ؟ چون جلوگیری از دونان از عهده من خارج است سرنوشت آنان را بخدا می سپارم. تفسیر کوتاهی است در تفسیر شعر قوی باید معنای زیادی گرفته شود آن شعر یکی از بهترین هاست و هیچ وقت از مد نمی افتد. ارزشش پایدار است. هر یک از اساتید مختومقلی شناس ممکن معنای دیگری را درنظر داشته باشند. شعر عمیق معنای زیادی دارد.

آقای قرنجیک شما با دیوان مختومقلی همدم و مونس هستید و سالها این کتاب ارزشمند را تدریس کرده اید، چند پرسش تک واژه ای مطرح میکنم از شما می خواهم که با استفاده از اشعار مختومقلی دیدگاه این شاعر فرزانه را در باره مفاهیم ذکر شده بگویید.  البته پاسخ ابن سئوال ها سلیقه ای بوده و ممکن است پاسخ های مختلفی داشته باشد. 

خداوند تبارک و تعالی :
ای یارانلار مسلمانلار
جهان یؤقدی نألر بؤلدی
حق اؤزی_اؤزینه تؤتمیش
یتمیش مونگ پرده لر بؤلدی

حضرت محمد؟
یا حبیب حق رسولی سن                                                                                                                          چین جاندان سؤیمیشم سنی
درویشلر قدر گیجه سین
سؤیندک سؤیمیشم سنی

 مسلمانی :
مسلمان قارداشلار دؤنمٱنگ بو یؤلدان
صراط دان گچرسن اینچه دیر قیلدان
دجال گلر دیرلر بیر نیچه ئیلدان
عآلم گه بیر غؤغا سالسه گرگ یر

عدالت  :                 

شیروان خانینگ سؤداسی نه عاجائیب سودا دیر
قیلدان بیر یان آغدارسه قیامت گون رسوا دیر

زندگی :

ساغلقینگ قادرنی بیلگیل خسته بؤلمازدان برون
خسته لیق شکرنی قیلقیل تاکه اؤلمزدن برون

 دنیا :
فراغی دنیا دویش دیر
دویش گؤرینگ دؤبی هیچ دیر
جهانا یامان ایش دیر
قوری گلیپ بؤش گیتمک

زن :

مختومقلی یار آرمانی
آغلادار بشر غلمانی
مسلمانینگ دین ایمانی
امت دیر قارا گؤزلرینگ

 کار :
یاغشی ئیگیت یؤل ئیتیرمز
جهد قسمت دان کؤپ گتیرمز
مونگ غایغی بیر ایش بتیرمز
توکل نر بهم ادر

 فقر :
ایل گزدیکچه گؤزی دویماز گدائینگ

 ثروت :
مختومقلی غریب کونگلون بای ادیپ
قناعت اولکه سین بنده جای ادیپ
هرکیم اؤز یارینی دوغان آی ادیپ
آئین گؤزلأر باشغا آیا سر اتمز

 مرگ :
اؤلؤن صونگ کیم سنی یاتلار
هایقیر قالار بدو آط لار
اونی مینن قوچ یگیت لر
یر قؤینینی قؤچار گیدر

قیامت :

مختومقلی قالماز آدم اؤلمه ئن
حقی یادا سالیب قؤللیق قیلما ئن
بو دنیاده مست لیک بیله بیلمه ئن
محشر گونی آئیلیب بیلسه گرگدیر

 زیباترین شعر فراغی؟

‌فراست قیل باقیپ عقلا
قوچ ئیگیدینگ سؤزین حقلا
مختومقلی دیلینگ ساقلا
خبر سؤرالماغان یرده

پرمعناترین شعر فراغی :

گردانا گلیپ گردون
یؤرار میدام سرنگون
اشیا؟کل اؤلیپ مجنون
وصالینگ ذوقی لیلا

امیدوار کننده ترین شعر فراغی :

بودنیادان اؤل دنیا بارأن باردا گلن یؤق
دیری اؤلی خالیندان خبر خاطیر بیلن یؤق

خوفناک ترین شعر فراغی :

آخیر زمان اؤلسا فتنه لر تورسا
ظالیم لار یامانلیق مجلسین قورسا
پادشالار رشوت دئیپ دم اورسا
پاخیرلارا گون نفقه حال اولار

مصاحبه از: لطیف ایزدی

www.ulkamiz.ir