معیشت معلمان گلستان؛ حلقه مفقوده کیفیت آموزش

پایگاه خبری اولکامیز- استان گلستان با وجود ظرفیت‌های طبیعی و انسانی قابل توجه، در حوزه آموزش و پرورش با چالش‌هایی روبه‌رو است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها مشکلات معیشتی معلمان است. این مسئله نه تنها بر زندگی شخصی فرهنگیان تأثیر می‌گذارد، بلکه به‌طور مستقیم کیفیت آموزش را در مدارس شهری و روستایی استان تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. معلمان که ستون اصلی نظام تعلیم و تربیت به‌شمار می‌روند، در شرایطی فعالیت می‌کنند که هزینه‌های زندگی به‌ویژه در زمینه مسکن، درمان و تأمین نیازهای روزمره خانواده، فشار سنگینی بر دوش آن‌ها وارد کرده است.

بسیاری از معلمان گلستانی، به‌خصوص در مناطق شرقی و روستایی استان، با حقوقی روبه‌رو هستند که تناسب چندانی با نرخ تورم و هزینه‌های واقعی زندگی ندارد. این وضعیت باعث شده برخی از آن‌ها برای تأمین معیشت به مشاغل دوم روی بیاورند یا حتی ناچار به ترک خدمت شوند، پدیده‌ای که به‌تدریج انگیزه و انرژی لازم برای تدریس مؤثر را کاهش می‌دهد.

در سال‌های اخیر، میانگین معدل دانش‌آموزان استان بهبود نسبی یافته و گزارش‌هایی از رشد رتبه آموزشی گلستان در برخی شاخص‌ها منتشر شده است، اما کارشناسان آموزش معتقدند این پیشرفت‌ها شکننده خواهد بود اگر به وضعیت معیشتی معلمان توجه کافی نشود. معلمی که دغدغه پرداخت اجاره مسکن یا هزینه‌های درمان فرزندش را دارد، نمی‌تواند با تمرکز کامل در کلاس درس حاضر شود.

خستگی ناشی از کار اضافی خارج از مدرسه، کاهش زمان مطالعه و به‌روزرسانی دانش تخصصی، و در نهایت افت کیفیت تدریس، پیامدهای مستقیم این فشار اقتصادی هستند. در مدارس روستایی گلستان که کمبود نیروی متخصص بیشتر احساس می‌شود، این مشکل حادتر است؛ معلمان مجبورند کلاس‌های چندپایه را اداره کنند و در عین حال با مشکلات رفت‌وآمد و کمبود امکانات رفاهی دست‌وپنجه نرم کنند.

تأثیر این شرایط بر کیفیت آموزش در چند لایه قابل مشاهده است. نخست، کاهش انگیزه معلمان منجر به کاهش خلاقیت در روش‌های تدریس و استفاده کمتر از شیوه‌های نوین آموزشی می‌شود. دوم، رابطه معلم و دانش‌آموز تحت تأثیر قرار می‌گیرد؛ معلمی که خود احساس امنیت شغلی و معیشتی ندارد، کمتر می‌تواند الگوی ثبات و امید برای دانش‌آموزان باشد. سوم، مهاجرت نیروی انسانی متخصص از استان یا انتقال به مناطق برخوردارتر کشور، کمبود معلم باکیفیت را تشدید می‌کند. در برخی شهرستان‌های گلستان، مدارس با کمبود معلم در دروس تخصصی روبه‌رو هستند و این خلأ با به‌کارگیری نیروهای حق‌التدریس یا غیروابسته جبران می‌شود که خود بر پیوستگی و کیفیت آموزش اثر منفی دارد.

از سوی دیگر، مشکلات معیشتی معلمان با مسائل زیرساختی آموزش در استان گره خورده است. کمبود فضای آموزشی و سرانه پایین کلاس درس در برخی مناطق، فشار کاری معلمان را افزایش می‌دهد. وقتی معلم ناچار است در کلاس‌های پرجمعیت تدریس کند و همزمان دغدغه‌های مالی دارد، طبیعی است که کیفیت آموزش کاهش یابد. گزارش‌های محلی نشان می‌دهد فرهنگیان گلستانی علاوه بر مسائل اقتصادی، به منزلت اجتماعی و جایگاه حرفه‌ای خود نیز حساس هستند. احساس نادیده‌گرفته‌شدن تلاش‌هایشان در مقایسه با برخی مشاغل دیگر، انگیزه آن‌ها را بیش از پیش تضعیف می‌کند.

حل این معضل نیازمند نگاهی جامع است. افزایش حقوق و مزایای معلمان متناسب با تورم، بهبود شرایط مسکن فرهنگیان، تسهیل دسترسی به خدمات درمانی و ایجاد مشوق‌های ماندگاری در مناطق محروم می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد. همچنین تقویت جایگاه اجتماعی معلم از طریق سیاست‌های فرهنگی و رسانه‌ای محلی، به بازیابی انگیزه کمک خواهد کرد. استان گلستان برای رسیدن به توسعه پایدار آموزشی نمی‌تواند از معلمان خود غافل بماند؛ زیرا کیفیت آموزش نه تنها آینده دانش‌آموزان، بلکه آینده اقتصادی و اجتماعی کل استان را رقم می‌زند. توجه به معیشت معلمان سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی استان است و غفلت از آن، هزینه‌های سنگینی در بلندمدت به همراه خواهد داشت.

رضا حاجی محمدی
کارشناس ارشد روابط بین‌الملل

WWW.ULKAMIZ.IR