بررسی تاریخ ترکمن از نگاه سیاحان در کلاله + تصاویر

پایگاه خبری اولکامیز – حاجی محمد خدری، خبرنگار: یکصد و شصت و سومین نشست جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی کلاله که به بررسی تاریخ ترکمن از نگاه سیاحان (نورکمن لارینگ تاریخی ، سئیاحاتجی لارینگ غاریشئندان) ازسوی کارشناس ارشد تاریخ آنه دردی کریمی اختصاص داشت، با شرکت اساتید ، مهمانان وجمعی ازعلاقمندان برگزار شد.

ابتدا ارتئق حسین زاده دبیر این تشکل با خیرمقدم به علاقمندان به خصوص اساتید فرهنگ و ادب که از دور و نزدیک برای شرکت دراین نشست حضور یافته اند ، گفت: نشست ها و گردهمایی های این تشکل درقالب موضوع های فرهنگی ، هنری ، ادبی ، تاریخی ، فولکلور و رشته های مختلف هنری با حضور و مشارکت فعال اساتید ، پژوهشگران و علاقمندان برگزار می شود.    

دبیر جمعیت مختومقلی کلاله سپس به برگزاری کلاس های هفتگی با رویکرد آموزشی اشاره کرد و افزود: جلسات قرائت و تحلیل آثار مختومقلی فراغی ودیگر شاعران کلاسیک ترکمن که بصورت هفتگی برگزار می شود ، بوسیله استاد اتانظربرزین مدیریت و تدریس می شود. همچنین کلاس های ادبیات کودکان و نوجوانان شامل خوانش و بررسی معنی و مفهوم اشعارترکمنی با مربی گری خانم مریم زمانی برگزار می شود.

ارتئق حسین زاده از علاقمند ان به خصوص خانواده ها دعوت کرد: به منظورفراگیری ، حفظ و ارتقاء ارزش های فرهنگی ، ادبی وهنری ، از کودکان ، نوجوانان ، خانواده ها به خصوص جوانان انتظار میرود در نشست های ماهانه، کلاس های هفتگی ، مراسم و همایش های فرهنگی هنری که به مناسبت های مختلف که با اعلام قبلی از سوی جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی کلاله برگزارمی شود حضورفعال داشته باشند.

همانطوریکه اعلام شد سخنران وتحلیل گر یکصد وشصت وسومین (۱۶۳) نشست جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی کلاله ،نویسنده وپژوهشگر تاریخ آنه دردی کریمی بود. قبل ازاینکه به موضوع های مطرح شده دراین سخنرانی بپردازیم ، نگاهی کوتاه به زندگی و فعالیت های تحقیقی و پژوهشی وی خواهیم داشت.

آنه دردی کریمی در روستای باغلق ازتوابع جرگلان استان خراسان شمالی متولد شده و پس ازطی دوران تحصیل ابتدایی ، متوسطه ودانشگاهی و سالها خدمت درمدارس به مقام بازنشستگی نایل آمده ودر حال حاضردر گنبد کاووس سکونت دارد.

وی در دانشگاه فردوسی مشهد به تحصیل پرداخته و دررشته تاریخ موفق به دریافت عنوان کارشناسی ارشد شده است. بازنشستگی کارهای موظفی اداری ویا فعالیت در مدارس مانع فعالیت های فرهنگی و پژوهشی آنه دردی کریمی نشده و بلکه همگام با دیگر فعالین عرصه های تحقیقی و پژوهشی در انتشارمجموعه های خود به خصوص در رشته های مرتبط با تاریخ اجتماعی قدم های بلندی برداشته است.

وی علاوه بر عضویت دربنیاد مختومقلی ، با انجمن های فرهنگی میراث و جیحون گنبدکاووس و دیگرگروهای فرهنگی هنری منطقه نیزهمکاری نزدیکی دارد. وی دهها مقاله با موضوع های ادبیات عامیانه، در مجلات و ویژه نامه ها از جمله ترکمن نامه ، ترکمن دیار ، دانش صحرا ، فراغی و میرداماد منتشر کرده و کتاب ۳جلدی افسانه های ترکمن را در دست تدوین دارد همچنین انتشارکتاب (درمیان ترکمن ها) شامل گزارش هفت سفرنامه ، ترجمه کتاب کبک زخمی (یارالی کاکیلیک) اثردکترحسین امین و انتشار کتاب مجموعه داستان(من گرگ هستم)از جمله فعالیت های این نویسنده و پژوهشگر تاریخ است.

همچنین آنه دردی کریمی چند مقاله از جمله درباره دکترارانی ، امیرکبیر ، ثقه الاسلام تبریزی ، فتح استانبول ، روابط سلجوقیان و خلافت عباسی ، نقد وبررسی کتاب ترکمن ها در عصر امپریالیسم ، آموزه های نیاکانی شامل ضرب المثل ها و ترجمه آنها و بررسی ویژگی های شش موجود افسانه ای در داستانها و قصه های ترکمن را منتشر کرده است.

همانطوریکه گفته شد: سخنران نشست۱۶۳جمعیت مختومقلی کلاله آنه دردی کریمی کارشناس ارشد تاریخ که به تحلیل وبیان ویژگیهای تاریخی(ترکمن ها از نگاه سیاحان) و یا به عبارتی (تورکمن لرسئیاحاتچی لارینگ غارایشئینده) می پردازد.

این پژوهشگرتاریخ ، ابتدا به جایگاه وارزش های فرهنگی ، سیاسی ،اقتصادی واجتماعی سفرنامه ها به ویژه درتاریخ اجتماعی اقوام مختلف ازجمله ترکمن ها اشاره کرد و گفت: سفرنامه عبارتند ازگزارش یک یاچند سیاح ، به بیان دیگرحاصل تجربیات عینی و مشاهدات آنان درباره موضوع های اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی و تاریخی نگارش یافته است. دراین سفرنامه ها مطالب متنوع درباره راه ها ، کوه ها ، چاه های آب ، گیاهان ، قصبه ها ، شهرها ، پوشاک ، تفریحات ، سرگرمی ها ،خلقیات ، مهمان نوازی ، همچنین گروه های اجتماعی و سیمای زنان و مردان ،۰۰۰ بیان شده وبراین اساس بدون توجه به این منابع ، نگارش تاریخ اجتماعی یک قوم بدون سود جستن از سفرنامه های مختلف به عنوان نمونه درارتباط با ترکمنان پژوهشی قابل قبول و درخورتوجه نخواهد بود.

آقای کریمی به صداقت همچنین کم و کیف مطالب مطرح شده ازسوی سیاحان اشاره کرد و پیرامون ویژگی های مختلف زندگی ترکمنها به نقل از آنان اظهارداشت: سفرنامه ها حاوی مطالبی هستند که بسیاری ازموارد آنها درمنابع تاریخی نیآمده ویا بسیار کمرنگ مطرح شده است. نکته بسیار مهم سطح وارزش سفرنامه های مرتبط با ترکمنان ، دست کم در۵۰ الی۶۰ مورد از آنها یکسان نیست و دربرخی از آنها به مطالب سطحی اکتفا شده وبرخی سفرنویسان نیزبه میان ترکمن ها نرفته و آنان را ازنزدیک ندیده وپای صحبت آنها ننشسته اند. به عنوان مثال در راه مسافرت به مشهد ازبرخی مناطق مثل شاهرود عبور می کردند واز اهالی آنجا مطالبی درباره ترکمنان شنیده اند هرچند آن مطالب نیز درجای خود ارزش دارند ولی مسلم است که بین دیدن و شنیدن تفاوت های زیادی وجود دارد.

همچنین برخی ازسیاحان با مشاهده رفتاروحرکات معدودی ازترکمنان ویا با حضوردربرخی مناطق ترکمن نشین شنیده ها و مشاهدات خودرا به همه ترکمن ها نسبت داده اند.           

وی با معرفی نام وملیت۱۶سیاح وگردشگرکه درمیان ترکمن ها حضور یافته اند ،ادامه داد:موضوع هایی که درارتباط با ترکمنها که دراین سفرنامه ها مطرح شده را یکایک و بطوردقیق بیان کنیم ، بی شک بیش از یکصد موضوع خواهد بود. البته این مطالب و موضوع ها بصورت یکسان در تمامی سفرنامه های مذکور نیآمده است.

این پژوهشگرتاریخ با اشاره به برخی دیدگاهها و نگرش های منفی سیاحان درباره ترکمنان ،گفت: برخی سیاحان در سفرنامه های خود، ترکمن ها را قومی وحشی ، خبیث ، لجباز ، عصبانی ، غارتگر، چپاولگر و بی رحم توصیف کرده اند، همچنین لسار در سفرنامه اش می نویسد: ترکمن ها هیچ گاه راست نمی گویند و همواره تلاش می کنند دیگران را گول بزنند. دربیان نگرش های منفی برخی سیاحان درباره ترکمنان ذکر این نکته ضروری است که بیان این نکات منفی سیاحان بخاطر آشنایی عزیزان خواننده است نه تایید آنها.

پژوهشگرتاریخ ترکمن ، به نکات مثبت و برخی ویژگیها، خصلت ها و باورهای ترکمنان به نقل از سفرنامه نویسان پرداخت و گفت: عده ای از سیاحان در سفرنامه های خود، ترکمن ها را شجاع ، دلاور و پردل معرفی کرده اند . مک گاهان در سفرنامه خیوه می نویسد: درمیان اقوام آسیای وسطی هیچ قومی مثل قبایل ترکمن شجاع و دلیرنیست. مک گرگر هم معتقد است: ترکمن ها بسیار شجاع هستند و ایرانیان برای این قوم اهمیت زیادی قائلند. همچنین بارنز در سفرنامه اش تاکید کرده است: در فرصتی که برای دیدن ترکمن ها پیش آمد، زمینه هایی فراهم شد که به دلیری و شجاعت این قوم پی ببرم.

آنه دردی کریمی در ادامه به مهمان نوازی ترکمنان اشاره کرده و گفت: محمد امین افندی در سفرنامه اش نوشته است:مهمان نوازی ترکمن ها برای همه معلوم است. برای مهمان شدن هیچ زحمتی وجود ندارد نام  یک فرد و خانه اش را یاد  گرفته مثل کسی که چهل سال سابقه آشنایی دارد فوری به خانه اش رفته  سلام داده از او می پرسی که آیا مهمان ناخوانده قبول می کنید؟ همین قدرکافی است که پس ازآن امن ترین و راحت ترین جا برای شما آنجا خواهد بود.

فریزر در سفرنامه اش از پذیرایی و مهمان نوازی گوگلانها به نیکی یاد کرده و آنان را تمجید کرده است. همچنین جمیزموریه درباره مهمان نوازی ترکمن ها معتقد است: سخن گفتن از مهمان نوازی ترکمن ها گزاف آمیز نیست اگر بیگانه ای با باری از زر و گوهر به چادر ترکمن پناه برده یاری بخواهد، بی گمان به مراد خود رسیده و نزد آن ترکمن دارایی و جان او بصورت کامل درامان خواهد بود.

محمدامین افندی دراین ارتباط در سفرنامه اش نوشته است: یک مسافر از هردین ، مذهب ، قوم و قبیله ای که وارد خانه یک ترکمن شود دیگر جان ومالش تحت حمایت آن خانواده خواهد بود اما خانم لیدی شیل فقط ترکمن های گروگان گرفته شده را در تهران از نزدیک دیده است درسفرنامه اش می نویسد: یکی از خصوصیات ذاتی ترکمن ها مهمان نوازی است آنها درعین اینکه مهمان نواز هستند، امکان دارد مهمان خودرا پس از پذیرایی به عنوان برده به دیگران بفروشند.

پژوهشگر تاریخ ترکمن همچنین گفت : عمل به تعهد و اعتماد داشتن به یکدیگر از ویژگیهای اخلاقی و خصلتی ترکمنان است در این ارتباط ژوزف ولف که مدتی را بین ترکمن ها زندگی کرده ، در سفرنامه اش نوشته است : بسیاری از تبهکاریهای بزرگ، دزدی حکام یا بد حسابی ها به حساب ترکمن ها گذاشته می شد و همین ترکمنان در حالیکه که به چپو و غارت مشهورند نزد تجار و اهل کسب مورد اعتماد بودند و هر وقت پول به دستشان سپرده می شود، مبلغ را بدون کم و کاست به مقصد می رسانند.

سخنران نشست۱۶۳جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی کلاله با ابرازتاسف از اینکه سیاح و جهانگرد زن به مناطق ترکمن نشین سفرنکرده وبه مقدار کافی به ویژگی های زن ترکمن از سوی سفرنامه نویس زن پرداخته نشده است ، این بخش را به مطالب مرتبط با زنان ترکمن که در سفرنامه ها آمده اختصاص داد: محمت امین افندی در سفرنامه اش به تعریف و تمجید از زنان ترکمن پرداخته و در مقایسه با زنان عثمانی تاکید کرده است : زنان ترکمن برتراز زنان عثمانی هستند زیرا چون زنان عثمانی تنبل، مستور و غیراجتماعی نیستند و بسیار آزادند و از نظرجسارت ، بهادری و قدرت بدنی هیچ ایرادی بر آنان وارد نیست. به نظر محمت امین افندی: زنان ترکمن بی عفتی را توهین ، پستی وحقارت بسیار بزرگی دربرابرشایستگی زن بودن می دانند و براین اساس ملتی که ارزش عفت ، پاکدامنی و ناموس را این چنین نیکو تحسین می کنند ، براستی که در هرجا لایق ستایش می باشند.

پس ازسخنرانی آنه دوردی کریمی که به بررسی تاریخ ترکمن از نگاه سیاحان اختصاص داشت ، سبحان سالارنیا از  فعالین فرهنگ و ادب ترکمن، که از تربت جام خراسان رضوی برای شرکت دراین نشست جمعیت مختومقلی ، به کلاله سفرکرده است ، با اشاره به نقش سیاحان در تاریخ ترکمن ، گفت : ترکمن های تربت و سرخس … بخاطر شرایط ویژه ای که درزندگی داشته اند نتوانسته اند ، جایگاه خودرا در فرهنگ و هنر معرفی نمایند که بعدها با گسترش سواد و توجه به بینش اجتماعی ، توانسته اند دربخش های فرهنگ وادب فعالیت داشته باشند.

وی ادامه داد: ترکمن ها در رشته موسیقی ، دارای ۶۰۰مقام هستند که سیاحان در این ارتباط گفته اند: ترکمن ها براساس نوع زندگی که داشتند اغلب سواره رو و کوچ رو بودند این موضوع جای تعجب دارد که ترکمن ها در موسیقی که هنرظریفی می باشد اینگونه جایگاه والایی داشته باشند.                              

 سبحان سالارنیا همچنین گفت : ضرب المثل های مردم ترکمن بسیار غنی هستند و در قیاس با سایر اقوام از ارزش و اعتبار والایی برخوردار می باشند.

این فعال فرهنگی همچنین طی گفتگویی ، از آغاز فعالیت های گروه فرهنگی هنری ترکمن های تربت جام خبر داد و اعلام کرد: با شوق و علاقه ای که ترکمن های تربت جام به احیاء و ارتقاء ارزش های فرهنگ و ادب خود دارند ، اخیرا گروه فرهنگی ، ادبی و آموزشی خودرا آغاز کردند که انشاالله سعی داریم این فعالیت ها رابا همکاری اساتید وعلاقمندان کار بلد ، توسعه دهیم.                       گفتی است: سبحان سالارنیا پس از سخرانی کوتاه خود تعدادی کتاب را به عنوان سوغاتی ترکمن های تربت جام در اختیار جمعیت مختومقلی کلاله قرار داد.

دراین نشست دختران خرد سال سودا و ساینا امامی همچنین خانم مریم زمانی قطعاتی از دیوان مختومقلی فراغی همچنین خانم گوزل آنه محمد زاده ازگنبد قطعه شعری از سروده های خودرا، قرائت کردند.

با تشکراز حضور آقایان محمد قوجقی ، حاج ولی محمد خوجه ، دکترحمید نظری ، دکترابراهیم کلته و فرهاد قاضی ازمهمانان پیشکسوت و فعال فرهنگ و ادب که از گنبدکاووس ، درنشست۱۶۳جمعیت مختومقلی کلاله شرکت کرده بودند.

مجری گری نشست۱۶۳ را عضو پیشکسوت جمعیت مختومقلی کلاله قمرالدین سیدی به عهده داشت.

نشست یکصدوشصت وچهارم(۱۶۴)جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی کلاله ، به بزرگداشت شاعر و معلم فقید رسم الخط ترکمنی زنده یاد عیدی وکیلی اختصاص دارد. این نشست آخرین جمعه شهریورماه ۱۴۰۲درسالن ارشاداسلامی کلاله برگزار می شود.

www.ulkamiz.ir