گلواژه های مهر

پایگاه خبری اولکامیز – چهارمین اثر مکتوب یدالله صحنه نویسنده آق قلایی منتشر شد. وی در پیش‌گفتار این کتاب آورده است:
گلواژه‌های مهر، عنوان کتابی است با ۵۰۰ جمله‌ی کوتاه که حاصل تجربیات چندین ساله‌ام می‌باشد.
جملات کوتاه، غالباً بر اساس تجربه‌ی نویسنده‌، در ذهن او نقش می‌بندد. جملاتی شعرگونه که قابل شرح و تفسیر‌اند و می‌تواند مورد قبول یا رد خواننده واقع شود. اینگونه کلام، معمولاً، سخنان حکیمانه‌ی کوتاهی است که اغلب ذهنی‌اند و گاهی نویسنده برای عینیت بخشیدن به کلام خود، با مثال‌های حسی و ملموس، سعی در تفهیم کلام خود دارد. همانا که در کلام منظوم، شاعر، با آوردن تشبیه تمثیل یا اسلوب معادله، کلامش را با مثال‌های ساده‌ی عینی و ضرب‌المثل، اثبات می‌کند و خواننده یا شنونده را قانع می‌کند.
مانند این عبارت: اگر قصد تخریب خود را نداری با بالاسری‌ات گلاویز نشو. شاخه‌ی بالای سرت را که قطع کنی؛ بی‌گمان به سر خودت می‌افتد.
اگر این عبارت با جمله‌ی اول تمام شود، با همان معنای اول تمام می‌شود. اما با عبارت دوم ملموس و قابل پذیرش است
برخی بعلت آشکار بودن معنای دوم، نیازی به عینی‌سازی ندارد. مثلاً: علت اصلی سقوط از پرتگاه، ترس از سقوط است.این جمله، بدون عینی‌سازی، معنای پوشیده نیز دارد. حداقل اگر جمله‌ ساده هم باشد قابل شرح است.

کوتاه‌جمله، معمولاً یک معنای ظاهری و یک معنای پوشیده دارد. گاهی، جملات، ساده و زبانی است و گاهی هنری و ادبی که با کمی تعمق می‌توان معنای عمیق‌تری از آن کشف کرد. معنایی که شاید اصلاً مورد نظر نویسنده نبوده، اما خواننده زیباتر از فکر او کشف کرده باشد.

زیبایی کلام هنری در آن است که اغلب چالش‌ برانگیز است و می‌توان معنای گوناگون از آن برداشت کرد. لذا باید دقیق بود و از کنار این جملات، نباید ساده گذشت. این نوع کلام اغلب، شعرگونه هستند، اما بدون مقید بودن به وزن و قافیه‌. امکان مخیّل بودن در جملات وجود دارد؛ چرا که اغلب تصویرسازی، در تقویت و وسعت معنای سخن کمک می‌کند. فرق این نوع کلام با شعر، در این است که شعر، محصول عاطفه و الهام و تجربه است و کوتاه‌جمله محصول تجربه.

این نوع نوشته، همچون شعر، می‌تواند موضوعات متعددی داشته باشد. موضوع جملات این کتاب اغلب اجتماعی است؛ اما خالی از نکات فلسفی و روانشناسی نیست.
توصیه‌ی بنده به خوانندگان این است که در فهم جملات دقیق باشند؛ چرا که جملات کوتاه، همانند اشعار سهل و ممتنع، ظاهری ساده دارند.
به قول رابرت فراست، شاعر برجسته‌ی آمریکایی: “در شعر، مطلبی گفته می‌شود و چیز دیگری از آن برداشت می‌شود.” در واقع لفظ و معنا در کلام کوتاه‌جمله غالباً یکی نیست.
برخی از کوتاه‌جمله‌ها نوعی شعر پریسکه هستند. موجز است و از کلام اضافی و پراکنده‌گویی پرهیز شده؛ اما قوت موسیقی و مسائل ادبی پریسکه را نداشته باشد. اغلب با جابجایی کلمات و با آهنگین کردن این جملات، می‌توان به شعر پریسکه تبدیل کرد.
کلامی است که خواننده را خسته نمی‌کند و برای عموم مردم قابل درک است و هرکس به نوعی از آن برداشتی می‌کند.
شعری که از آن فقط یک برداشت می‌شود، در واقع شعر نیست. شعر باید شرح داشته باشد و چالش‌انگیز باشد. دقیقاً جمله‌ی کوتاه نیز همچون شعر، اغلب زبان هنری دارد؛ یعنی می‌تواند معنای مختلف داشته باشد.

مثلاً در یکی از جملاتم گفته‌ام: هنر واقعی پوشاندن عیب‌هاست و هنر واقعی‌تر، زینت دادن آنهاست. اگر خوانندگان بخواهند بدون تعمق به این جمله نظر بدهند و تنها به معنای ظاهری آن اکتفا کنند، این جمله، نکته‌ی خاصی ندارد. مثلاً اینکه یک گچکار ماهر بتواند زشتی‌های ساختمان را با گچکاری‌های ماهرانه‌ی خود بپوشاند و زینت بخشد، ظاهر قضیه است؛ ولی باید سعی شود معنای پوشیده‌ی آن کشف شود. در معنای پوشیده‌ی این جمله می‌توان گفت: مخفی کردن عیب‌ها و زشتی‌های آدم‌ها هنر است. عیب دیگران نباید جار زده شود. آدمی‌که عیب دیگران را نبیند و آن را زیبا جلوه دهد، واقعاً بیناست و درک بالای او را نشان می‌دهد.
این سخن را می‌توان به طرق دیگری نیز شرح داد که به عهده‌ی خوانندگان می‌گذارم.

در آخر این نکته را نیز باید یادآور شوم که برخی از نوشته‌هایم ممکن است شبیه نوشته‌ی نویسنده‌ای در آن‌ سوی دنیا باشد. این، برای بنده جای بسی خوشحالی دارد؛ چرا که نشان از اندیشه‌ی مشترک من با اوست و شاید دلیل بر درستی فکرم باشد. لذا اگر احیاناً خواننده، با جمله‌ای روبرو شود که مشابه آن را در جایی دیده یا شنیده، نباید او را گمان بر آن رود که بنده آن را از جایی گرفته باشم و یا با تغییرات جزیی به نام خود ثبت کرده باشم؛ خیر. در جهانی وسیع، اشتراک فکری، غیرممکن نیست؛ بنابراین امکان شباهت به شعر یا نوشته‌ی دیگر شعرا یا نویسندگان در اقصا نقاط جهان داشته باشد. همانا که برخی از اشعار نیز، قرابت لفظی و معنایی دارند؛ بدون آنکه شعرا کلام همدیگر را خوانده یا شنیده باشند؛ به این سبب است که ادبیات تطبیقی به‌وجود آمده و صدها کتاب تطبیقی از اشتراکات فکری شعرا و نویسندگان نوشته شده است.

www.ulkamiz.ir