وقتی طلاق تمام میشود، محاکمه اجتماعی آغاز میشود!

پایگاه خبری اولکامیز- داریوش شیرمحمدلی
گاهی یک زندگی مشترک به پایان میرسد؛ نه لزوماً از سر بیمسئولیتی، نه همیشه به دلیل خودخواهی و نه الزاماً به خاطر نبود علاقه. گاهی دو انسان، پس از تجربه روزها و ماهها اختلاف، تلاشهای بینتیجه و تحمل شرایط دشوار، به این نتیجه میرسند که ادامه دادن یک زندگی مشترک، بیش از جدایی به آنها آسیب میزند.
اما در بسیاری از موارد، پایان یک ازدواج به معنای پایان ماجرا نیست؛ چراکه درست از همین نقطه، فصل دیگری آغاز میشود: محاکمهای خاموش در دادگاه افکار عمومی؛ دادگاهی که نه قاضی مشخصی دارد و نه حکمی مکتوب، اما میتواند سالها بر زندگی و آینده افراد سایه بیندازد.
در جامعه امروز که مسئله طلاق و افزایش آمار آن به یکی از دغدغههای جدی اجتماعی تبدیل شده است، شاید بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در نوع نگاه و رفتارمان با افرادی باشیم که این تجربه را پشت سر گذاشتهاند.
بیتردید طلاق اتفاق خوشایندی نیست. فروپاشی یک زندگی مشترک میتواند پیامدهای عاطفی، روانی، اقتصادی و خانوادگی متعددی به همراه داشته باشد. این پیامدها، بهویژه در خانوادههایی که فرزند دارند، پیچیدگی بیشتری پیدا میکنند. از همین رو، حفظ بنیان خانواده، تقویت مهارتهای ارتباطی، گفتوگو، مسئولیتپذیری و تلاش برای حل اختلافات، همواره ارزشمند و قابل دفاع است.
اما باید میان نامطلوب دانستن پدیده طلاق و سرزنش انسانهایی که آن را تجربه کردهاند، تفاوتی اساسی قائل شد.
مسئله از جایی نگرانکننده میشود که مخالفت با طلاق، به انگزنی و تحقیر افراد مطلقه تبدیل میشود. چرا گاهی فردی که یک رابطه مشترک ناموفق را پشت سر گذاشته، بهجای دریافت همدلی و حمایت، با انبوهی از پرسشهای کنجکاوانه، قضاوتهای عجولانه و نگاههای سنگین مواجه میشود؟ چرا برخی تصور میکنند پایان یک ازدواج، مجوزی برای زیر سؤال بردن شخصیت، اخلاق و اعتبار اجتماعی یک انسان است؟
واقعیت این است که هیچکس از بیرون، تمام حقیقت یک زندگی مشترک را نمیداند. ما از آنچه پشت درهای بسته گذشته، از رنجهای ناگفته، اختلافات پنهان، تلاشهای مکرر برای حفظ زندگی و شرایطی که دو نفر را به تصمیم جدایی رسانده است، اطلاع دقیقی نداریم. پس چگونه به خود اجازه میدهیم تنها با شنیدن عنوان «مطلقه»، درباره تمام ابعاد زندگی و شخصیت یک فرد حکم صادر کنیم؟
گاهی جامعه بدون آنکه بداند در زندگی دیگران چه گذشته، برایشان پرونده میسازد و حکمی صادر میکند که هیچ تناسبی با واقعیت ندارد. اینجاست که باید پرسید: آیا قرار است انسانها تاوان تجربههای ناموفق زندگی خود را تا پایان عمر پس بدهند؟
طلاق، پایان یک رابطه حقوقی و عاطفی است، نه پایان شخصیت، شرافت، ارزش اجتماعی و فرصت دوباره زندگی کردن.
فرد مطلقه نه انسانی شکستخورده است، نه شهروندی با حقوق کمتر و نه کسی که باید برای حضور دوباره در اجتماع، پیشرفت، انتخاب یا حتی ازدواج مجدد، خود را در برابر دیگران توجیه کند. او نیز مانند هر انسان دیگری حق دارد از نو شروع کند، برای آیندهاش تصمیم بگیرد و بدون تحمل برچسبهای تحقیرآمیز، مسیر زندگی خود را ادامه دهد.
نکته قابل تأمل اینجاست که گاهی ما بهجای پرداختن به ریشههای شکلگیری اختلافات خانوادگی و عوامل مؤثر بر افزایش طلاق، تمام حساسیت خود را متوجه کسانی میکنیم که طلاق را تجربه کردهاند. در حالی که اگر واقعاً نگران استحکام خانواده هستیم، باید درباره آموزش صحیح پیش از ازدواج، بلوغ فکری و عاطفی، مهارت حل تعارض، مشکلات اقتصادی، مسئولیتپذیری متقابل و دسترسی به مشاوره تخصصی بیشتر سخن بگوییم.
نمیتوان با سرزنش قربانیان یک تجربه دشوار، بنیان خانواده را مستحکم کرد. نمیتوان با ایجاد احساس شرمندگی در افراد مطلقه، مانع شکلگیری طلاق شد. اتفاقاً چنین برخوردهایی ممکن است دشواریهای پس از جدایی را بیشتر کند و فرصت بازسازی زندگی را از افراد بگیرد.
البته این نگاه به معنای نادیده گرفتن مسئولیتهای فردی در یک زندگی مشترک نیست. هر انسانی در برابر رفتار و تصمیمهای خود مسئول است و هیچکس نباید از پاسخگویی نسبت به رفتارهای آسیبزننده معاف باشد؛ اما مسئولیتپذیری با قضاوت عمومی و تحقیر اجتماعی تفاوت دارد. نمیتوان بدون شناخت واقعیتها، همه تقصیرها را متوجه یک طرف کرد یا یک تجربه تلخ را به معیاری برای سنجش ارزش انسانی افراد تبدیل کرد.
شاید لازم باشد در فرهنگ اجتماعی خود، بهجای آنکه همواره بپرسیم «چرا طلاق گرفتی؟»، گاهی بپرسیم «بعد از این اتفاق، چطور میتوانی زندگی بهتری بسازی؟»
www.ulkamiz.ir



