پایگاه خبری اولکامیز – آنادردی کریمی: هشتاد و هفتمین نشست انجمن جیحون روز جمعه ۳۱ مردادماه ساعت ۵ بعدازظهر در خانه فرهنگ شهرداری گنبد (جنب فلکه چای بویین) برگزار شد. موضوع نشست اولین مدارس و اولین تحصیل کردههای ترکمن صحرا بود و سخنران دکتر ستاربردی فجوری بودند.
دکتر بای محمد چندری که مجری این جلسه بودند، پس از خوشامد گویی به حضار محترم به اختصار درباره زندگی و فعالیتهای سخنران مطالب مختصری را مطرح کردند که در زیر میآوریم.
دکتر فجوری متولد روستای اجن سنگرلی از توابع شهرستان کلاله هستند و در سال ۱۳۵۰ به دنیا آمدهاند. فجوری در آموزش و پرورش به عنوان معلم و همچنین مدیر خدمت کردهاند. در این ارتباط پستهای مختلف اداری را به عهده داشتهاند. برای نمونه دو سال مدیر آموزش و پرورش پرورش شهرستان مراوه تپه بودهاند و به عنوان مدیر برتر کشوری هم انتخاب شدهاند و از سال ۱۳۹۹ رئیس گروه تحقیق و پژوهش اداره کل آموزش و پرورش استان گلستان میباشند.
از ستار بردی فجوری بیش از هفتاد مقاله در نشریات داخلی و خارجی به چاپ رسیده است. و در ضمن ایشان نویسنده بیش از ۱۲ کتاب میباشند.فجوری مدرک دکتری تاریخ ایران اسلامی خود را از دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد اخذ کردهاند و عنوان رساله ایشان نقش روسها در تحولات اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی منطقه سرآباد از قرارداد آخال ۱۸۸۱ م تا پایان جنگ جهانی اول ۱۹۱۸ م بوده است.
سخنران پس از سپاسگزاری از حضور شرکت کنندگان محترم و همچنین انجمن ادبی جیحون از مرحوم محمد بهمن بیگی پدر عشایر ایران و تلاشهای ایشان برای گسترش سواد در بین عشایر یاد کردند.
سپس به موضوع پیشینه آموزش و پرورش نوین پرداختند. و در ادامه در باره اولین مدارس تاسیس شده در مناطق مختلف ترکمن صحرا و همچنین اولین تحصیل کردههای ترکمن مطالب مبسوطی را مطرح کردند که در ادامه گزارش خلاصه اجمالی آن را با هم میخوانیم:
قبل از ورود به موضوع باید گفته شود که پیشینه آموزش و پرورش نوین در ایران به دوره قاجاریه برمیگردد که در دوران حکومت ناصرالدین شاه شخصی به نام حسن رشدیه با الگوپذیری از کشور ترکیه در شهر تبریز اقدام به تاسیس مدرسه نمود. اما چندان توفیقی نداشت و حتی مدرسه او را به آتش کشیدند. بعداً این شخص با کمک امین الدوله و ناصرالدین شاه در خود تهران مدارسی را راه اندازی کرد و به این ترتیب حیات مدارس نوین در ایران آغاز شد.
اما در استرآباد نخستین مدرسه توسط حاکم استرآباد و سردار افخم به نام مدرسه افخمیه در سال ۱۲۸۴ ش بنا شد و چند سال بعد یعنی در سال ۱۲۹۳ ش نیز در بندر گز روسها مدرسهای را تاسیس نمودند. در سال ۱۳۰۲ ش نیز قادر افندی و حسن فهمی که تابعیت ترکیه را داشتند در گمیش تپه اقدام به تاسیس مدرسه نمودند.
راهاندازی و تأسیس مدارس در سایر مناطق ترکمن صحرا به اواخر سال ۱۳۰۴ شمسی برمیگردد که در پاییز و زمستان همین سال در کمیش تپه و امچلی مدارسی افتتاح شد. در سال بعد یعنی سال ۱۳۰۵ شمسی نیز مدارسی در ایل داز، گنبد، دوگونچی، بشیوسقه، خواجه نفس، روستای آرخ و… تأسیس شد. در شرق استان امروزی گلستان نیز دو مدرسه در روستای کسر پیشکمر و مراوه تپه در سال ۱۳۱۱ شمسی تاسیس شد. این دو مدرسه در سفری که رضا شاه اواخر سال ۱۳۰۹ شمسی به این مناطق داشت، دستور داده بود که در سال ۱۳۱۱ ش راه اندازی شد.
در کتاب سفرنامه رضا شاه به مازندران هم بازدید رضاشاه از مدارس خواجه نفس، امچلی و گمیش تپه با شرح کاملی بیان شده است. در سال ۱۳۰۹ ش در اومچلی مدرسه دارالتربیه عشایری تاسیس شد و از کلیه مدارس در روستا خواسته شد که افرادی که دوره ابتدایی را سپری کردهاند در این مدرسه ثبت نام نمایند این مدرسه در سال ۱۳۱۲ ش به بندر ترکمن منتقل شد.
اما اولین گروهی که جهت ادامه تحصیل راهی کشور ترکیه شدند ۶ نفر بودند که در سه گروه دو نفری عازم شدند. ابتدا دکتر احمد قرهداغلی و نازدردی یموت در اردیبهشت سال ۱۳۰۶ش. دو ماه بعد حاجی خان نورگلدی و عبدالرحیم یموت در تیرماه ۱۳۰۶ش. و سال بعد بایجان تورانی و محمد شیرمحمدی در سال ۱۳۰۷ ش که هر کدام از این افراد تاثیر شگرف و زیادی بر ادامه تاثیر افراد دیگری داشتند و نقش بسیار مهم و اساسی ایفا نمودند. درست در همین زمان یعنی سال ۱۳۰۷ برخی از جوانان ترکمن به جهت نبود مدارس متوسطه راهی عشق آباد شدند.
گروهی پنج نفره در خرداد سال ۱۳۰۸ ش بار دیگر راهی ترکیه شدند که اسامی سه نفر از آنان برای ما مشخص است که عبارتند از: حاجی محمد فیروزی، محمد تورانی و نیازدردی ولد محمد قلیخان. ما از سرنوشت این افراد اطلاعات چندانی نداریم.
اما در سال ۱۳۰۷ ش. چهار نفر برای ادامه تحصیل راهی تهران شدند که عبارتند از: عبدالرحمن فرزانه، رجب ناظری، عبدالحلیم صیادی و نفس مهمیانی که این افراد در دبیرستان ایران شهر(ثروت سابق) تحصیل کرده و هر کدام مشاغل دولتی داشتند.
در این بین عبدالرحمن فرزانه رشته دندان پزشکی را انتخاب کرده در تیرماه ۱۳۱۵ ش به عنوان نفر دوم دانشگاه حائز رتبه شد که روزنامه اطلاعات آن روز یک صفحه خود را به ایشان اختصاص داده است.
یک سال بعد در سال ۱۳۰۸ ش افراد دیگر از جمله صفر انصاری، نورمحمد عاشورپور، بهرام مدرسی عازم تهران شده و این افراد هم پس از اتمام دوره دبیرستان در دارالفنون تحصیل کرده و بعدها نیز مدتی را در زندانی سپری کردند پس از آزادی از زندان به همراه همین همکلاسیها و برخی از افراد دیگر از جمله ساری گوکلانی، محمدامان اسلامی و رحمان رحمانی در پاییز سال ۱۳۲۶ ش. راهی کشور شوروی سابق شدند و در آنجا تحصیلات خود را ادامه داده و هرکدام بعنوان افراد شاخص و تحصیل کردهی ترکمن شناخته میشوند.
در سال ۱۳۰۹ ش نیز افرادی چون حاجی قلی بغدادی، حاجی محمد ولد شیری، خداوردی، اتکه، آناقربان خزین، رحمت اله و …….. جهت ادامه تحصیل به تهران رفتند.
برخی افراد نیز تحصیلات خود را در ترکمن صحرا ادامه داده، و با مدرک تصدیق ششم ابتدایی جذب مشاغل دولتی شدند و سال ها بعد نیز دانشسرای عشایری راه اندازی شدو افرادی که دارای مدرک سیکل بودند در این دانشسرا ادامهی تحصیل دادند.
در پایان سخنرانی چند نفر از شرکت کنندگان سوالاتی را مطرح نمودند و دکتر فجوری به سوالات مطرح شده پاسخ دادند.
حضور مشتاقان تاریخ و فرهنگ و ادبیات ترکمن در این جلسه چشمگیر بود.
فرهاد قاضی قائم مقام انجمن جیحون از دکتر فجوری و شرکت کنندگان محترم و مسئولین بزرگوار خانه فرهنگ شهرداری گنبد سپاسگزاری کردند.
www.ulkamiz.ir
