عنصر امر به معروف و نهی از منکر در نهضت امام حسین (ع)

پایگاه خبری اولکامیز -روح الله کلانتری؛ مسئول سازمان معلمان گلستان:
« وعتصموا بحبل الله جمیعا و لا تفرقوا واذکروا نعمت الله علیکم اذ کنتم اعداء فالف بین قلوبکم فاصبحتم بنعمته اخوانا و کنتم شفا حفره من النار فانقذکم منها کذالک یبین الله لکم آیاته لعلکم تهتدون. ولتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون» ( سوره آل عمران آیات ۱۰۳ و ۱۰۴)امر به معروف و نهی از منکر از آموزه های دینی بسیار مهم و اساسی ماست، از این جهت که میتوان آن را از متن دین استخراج کرد و احتیاج به اجتهاد ندارد.آیات فراوانی در این رابطه وجود داردکه معروفترین آنها آیات ۱۰۳ و ۱۰۴ سوره آل عمران است.

در شان نزول این آیات آمده است که در زمان پیامبر اسلام(ص) اختلافات شدیدی در مکه ایجاد شده بود.دو قبیله اوس و خزرج که مشرک بودند و در کنار اینها قبایل یهودی مثل بنی قریظه و بنی نظیر،بنی مصطلق و بنی قینقاع هم زندگی می کردندکه مناسبات خاصی با هم داشتند.دو قبیله اوس و خزرج با هم دشمنی کرده و جنگهای زیادی را با هم داشتند و قبایل یهود نیز برای اینکه آنها با هم متحد نشده و آنها را مورد تعرض قرار ندهند همواره بر این اختلافات دامن می زدند. با آمدن پیامبر این دو قبیله با هم متحد و برادر شدند. یهود مدینه که این وضع را دیدند تلاش کردند که اختلافات آنها را زیاد کنند.

شرایط به گونه ای طراحی شد که نزدیک بود دوباره جنگ خونینی بین آن دو ایجاد شود. در این زمان این آیات بر پیامبر نازل شدکه به یاد بیاورید که شما چه وضعیتی داشتید و اسلام آمد و بین شما اتحاد و برادری ایجاد کرد. بعد می فرماید که باید از شما گروهی باشد که یکدیگر را به خوبی امر کرده و از بدی نهی نماید.در حقیقت امر به معروف و نهی از منکر عامل تحکیم همبستگی و وحدت اجتمایی و جلوگیری از فروپاشی اجتمایی است.همچنین از این آیات استفاده می شود که امر به معروف و نهی از منکر امری است که به اجتماع مربوط میشود و حکومت نقش خاصی در این رابطه ندارد. بنابر این رسالت اساسی در مورد این امر مربوط به جامعه است نه حکومت.امر به معروف و نهی از منکر کردن برای انسانها هزینه دارد و از این جهت است که در سوره لقمان آیه ۲ لقمان به فرزندش سفارش می کند که ( فرزندم نماز را به پا دارو امر به معروف و نهی از منکر کن و در برابر سختی ها و ناملایماتی که بر تو وارد می شود صبر کن.)

بنابر این میتوان نتیجه گرفت که خطاب اصلی در بحث امر به معروف و نهی از منکر حکومت ها و قدرتهای حاکم بوده و باید شرایط مناسب برای این کار در جامعه فراهم شود. از این جهت امر به معروف و نهی از منکر یک وظیفه دینی است که باعث تقویت حس مسوولیت اجتمایی، گسترش فرهنگ نقد در میان جامعه و تضمین کننده وحدت است.به گفته استاد شهید مطهری عنصر مهم در نهضت امام حسین(ع) عنصر امر به معروف و نهی از منکر است. امام یک سال قبل از مرگ معاویه در منا خطبه ای خواند که به خطبه منا معروف شد.

در این خطبه امام برای بزرگان و اصحابی که به حج آمده بودند سخنرانی کرده و ضمن برشمردن فجایع و مظالم معاویه و امویان از اصحاب رسول می خواهد که در برابر این جنایات سکوت نکرده و از آنها گله میکند. در وصیتنامه خود به محمد بن حنفیه نیزهدف از قیامش را اصلاح دین پیامبر و اقامه امر به معروف ونهی از منکر می داند.تمامی این شواهد نشان می دهد که هدف امام حسین مبارزه بر علیه ظلم حکومت بود، وگرنه در امور شخصی مردم مشکل خاصی نداشتند .

مسئله اصلی امام حسین(ع) ساختار قدرت بنی امیه و فساد نهادینه شده در خلافت اموی بود.اگر آن فساد نهادینه شده نبود و اگر نظارت عمومی وجود داشت که حکومت به دست یزیدی نمی افتاد که امام حسین فریاد بزند که وای به حکومتی که رهبر جامعه آن یزید باشد که باید فاتحه آن اسلام را خواند.حکومت به گونه ای برنامه ریزی کرده بود که گویی امر به معروف و نهی از منکر فقط به امور شخصی مردم مربوط می شود و نمی توان و نباید حکومت را نقد کرد و حکومت هرگز دچار انحراف نمی شود. حکومت بنی امیه دارای یک ساختار اقتدار گرا بود که دین را به گونه ای رواج میداد که از ماهیت اصلی خود فاصله زیادی داشت.اولین انحراف در بحث تبلیغ خشونت در دین در زمان خوارج اتفاق افتاد.
آنها معتقد بودند که امر به معروف و نهی از منکر هیج شرطی ندارد و باید با زور و خشونت جلوی منکر را گرفت. آنها مرتکب منکر را مستحق مرگ دانسته و مخالفت با عقاید خود را کافر و مخالفان عقاید خود را مهدور الدم می دانستند.

انحراف دیگر در این رابطه این بود که امر به معروف و نهی از منکر را به رانت خواری و دزدی و ظلم حاکمان نسبت نمی دادند و متاسفانه برخی امروز آگاهانه یا ناآگاهانه به این امر دامن زده و اسلام امام حسین را بد معرفی کرده و امربه معروف و نهی از منکر را در حد امور شخصی مثل حجاب و ترک نماز و… مطرح می کنند.در امر به معروف و نهی از منکر چند شرط لازم است. اول اینکه باید این کار اثر داشته باشد. دوم اینکه فردی که امر به معروف و نهی از منکر می کند باید آگاهی کافی از معروف و منکر داشته باشد. سوم اینکه خود به آن عامل باشد و بالاخره امر به معروف و نهی از منکر باعث ایجاد منکر بزرگتری نباشد. به عنوان مثال اگر شما می خواهید فردی رابه داشتن حجاب مجاب کنید طوری رفتار نکنید که طرف از دین بیزار شود.در چنین شرایطی نه تنها واجب نیست که حرام است.استاد مطهری در کتاب ده گفتار خود در بحث امر به معروف و نهی از منکر اعلام می کند که اگر می خواهید که از روش خشونت آمیز استفاده کنید بهتر این است که این کار را انجام ندهید

خانم وهبه رئوف کتابی دارد به نام ( مشارکت سیاسی زنان) و در آن کتاب که آقای محسن آرمین او را ترجمه کرده است میگوید(فعالیت در نهادهای مدنی و سازمانهای غیر دولتی گرفته تا تشکل های صنفی و سیاسی مصادیق بارز امر به معروف و نهی از منکر است). مرحوم حضرت آیت العظمی منتظری از مراجع تقلید نیز طی فتوایی صراحتا فعالیت مطبوعاتی و حزبی را از مصادیق بارز امر به معروف و نهی از منکر اعلام کرده بود.به هر حال در مکتب امام حسین(ع) عنصر امر به معروف و نهی از منکر از اساسی ترین عامل قیام محسوب شده و آن هم نه فقط امر فردی که مهمترین علت قیام مبارزه با حکومت فاسد و ظالم یزید بود و این امر باید برای تمام مسلمانان دنیا یک الگویی باشد که در برابر ظلم ظالمان بی تفاوت نبوده و همواره از مظلومان و ستم دیدگان حمایت نمایند. به فرمایش امام علی (ع) که توصیه کرده بود که« کونوا للظالم خصما و للمظلوم عونا»

خلاصه اینکه باید در این ایام و شهادت سالار شهیدان حضرت امام حسین(ع) این درس را بیاموزیم که هدف قیام او احیای فریضه امر به معروف نهی از منکر به مفهوم واقعی بود. او قیام کرد تا سنت رسول خدارا که در حال نابودی بود زنده کرده و مردم را از جهالت و گمراهی نجات دهد. حادثه کربلا باید در زندگی ماارزش و اعتبار پیدا کرده و سخنان امام حسین(ع) را با زبان امروز بیان کنیم.امر به معروف و نهی از منکر حاکمان ورهبران باید در میان جامعه نهادینه شود.باید برای مردم این حقیقت را روشن کنیم که امام غلام و برده و سگ درگاه نمی خواهد، بلکه امام قیام کرده تا طوق بندگی غیر خدا را از گردن انسانها باز کرده و آزادی را به آنها هدیه کند.امام به انسانهای آزاده نیازمند است که راه، مرام و آرمان اورا در جامعه عینیت بخشند.به فرموده شهید دکتر علی شریعتی آنها که رفتند کاری حسینی کردند و آنها که ماندند باید کاری زینبی کنند والا یزیدی اند.

امروز متاسفانه اهداف و آرمان امام حسین(ع) در میان جامعه ما غریب است.چرا درزندگی ما شخصیت و منش و مرام امام تجلی ندارد؟ چرا از این همه بی عدالتی و ظلم در میان جامعه بی تفاوت عبورمی کنیم؟ او به ما آموخت که بایدیار محرومان بود و دشمن ظالمان و ستمگران و باید تلاش کنیم تا از جهالت و گمراهی بیرون آمده و دین حقیقی را ترویج نماییم.در نگاه و بینش ومکتب علوی مردم اصل و اساس نظام بوده و رهبران و حاکمان باید دربرابر عملکرد خود به مردم پاسخگو باشند.امام حسین(ع) یک پدیده تاریخی نیست، بلکه یک اندیشه و مکتب و راه و روش وشیوه زندگی است.
باید فهم درستی از مکتبش داشته باشیم و اینکه آزادی بیان و پس از بیان یک اصل اساسی است و امر به معروف و نهی از منکر یک فریضه الهی و انسانی است و باید مفهوم واقعی آن که در آیات و روایات ما تبیین شده در حکومت و جامعه پیاده شود. انشاء ا…

www.ulkamiz.ir