آشوراده؛ روایت چهار دهه تلاش برای توسعهٔ مسئولانه

پایگاه خبری اولکامیز – آشوراده، تنها جزیرهٔ ایرانی در دریای خزر و بخشی ارزشمند از ذخیره‌گاه زیست‌کره میانکاله، طی چهار دههٔ گذشته میان طرح‌های توسعه‌ای، حساسیت‌های محیط‌زیستی و قراردادهای پیچیده دست‌به‌دست شده است. این فراز و فرودها نشان می‌دهد که امروز بیش از هر زمان، نیازمند بازنگری علمی، حقوقی و دقیق در شیوهٔ بهره‌برداری از این پهنهٔ ملی هستیم.

سوابق تاریخی

• کلنگ‌زنی اولیه: نخستین طرح گردشگری در دورهٔ استانداری مهیمنی، بدون شفافیت کافی در مفاد قراردادی آغاز شد.
• قرارداد ۴۵ ساله: واگذاری گسترده و بلندمدت به بخش خصوصی که نهایتاً با ورود دستگاه قضایی لغو شد.
• دورهٔ رکود و اصلاح: پس از لغو قرارداد، وسعت طرح از ۳۸۰ هکتار به ۲۲ هکتار کاهش یافت؛ اقدامی در جهت توسعهٔ سبک، کنترل‌شده و طبیعت‌محور.

تجربهٔ مدیریتی و چالش‌های دورهٔ فرمانداری

در سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۸، به‌عنوان فرماندار ترکمن، در متن یکی از حساس‌ترین پرونده‌های توسعه‌ای استان قرار داشتم. قرارداد آشوراده با ساختاری پیچیده و حقوقی بسیار محکم تنظیم شده بود؛ به‌گونه‌ای که لغو کامل آن در سطح شهرستان عملاً امکان‌پذیر نبود.

چالش اصلی، مقاومت حقوقی قرارداد و فشارهای اقتصادی و سیاسی بود. با وجود این، با پیگیری‌های مستند، همراهی دولت وقت، قوهٔ قضاییه، نمایندهٔ وقت و نقش مؤثر استاندار محمودزاده، موفق شدیم پیوست ۳۸۰ هکتاری قرارداد—که با قیمت نازل و امتیازات غیرمتعارف واگذار شده بود—را به منابع ملی و محیط‌زیستی بازگردانیم. این اقدام، تصمیمی حقوقی، قانونی و ثبت‌شده بود و نشان داد که مدیریت محلی می‌تواند در برابر واگذاری‌های غیرعادلانه بایستد و از منافع ملی صیانت کند.

وضعیت فعلی

در دورهٔ استانداری طهماسبی، موافقت اصولی صادر شد و عملیات اجرایی آغاز گردید. با این حال، موفقیت طرح تنها زمانی تضمین می‌شود که:

• قرارداد شفاف و قابل‌نظارت باشد،
• الزامات محیط‌زیستی دقیق اجرا شود،
• منافع مردم منطقه در اولویت قرار گیرد.

چالش‌های امروز

• کاهش سطح آب خزر (حدود یک متر طی دههٔ اخیر).
• بحران خلیج گرگان (رسوب‌گذاری، کاهش عمق و تهدید اکولوژیک).
• وابستگی اقتصادی منطقه به محیط‌زیست و ضرورت حفظ آن.

راهکارهای پایدار

• قرارداد کوتاه‌مدت، شفاف و قابل‌فسخ در صورت تخلف.
• توسعهٔ سبک و طبیعت‌گردی با ظرفیت‌گذاری علمی و محدود.
• نظارت چندلایه و امکان ورود قضایی در هر مرحلهٔ تخلف.
• اولویت اشتغال محلی و حفظ دسترسی عمومی مردم به ساحل.
• احیای خلیج گرگان با لایروبی علمی، پایش مستمر و مدیریت رسوب.

✅ جمع‌بندی

آشوراده می‌تواند به الگوی ملی توسعهٔ پایدار بدل شود؛ مشروط بر آن‌که گذشته با نگاه علمی و بی‌طرفانه بررسی شود، قراردادهای جدید شفاف و قابل‌نظارت باشند، منافع مردم منطقه در مرکز تصمیم‌گیری قرار گیرد و وضعیت شکنندهٔ خلیج گرگان به‌طور جدی لحاظ شود. تنها در این صورت است که بهره‌برداری اصولی و پایدار ممکن خواهد شد—بدون تکرار تجربه‌های تلخ گذشته و بدون خدشه به حقوق ملی و محیط‌زیست.

✒️ حاجی گلدی کُر

www.ulkamiz.ir