گزارش آیین مراسم بزرگداشت طواق خدمتگزار بانوی شعر و ادب ترکمن – بخش اول

پایگاه خبری اولکامیز – لطیف ایزدی:

آیین بزرگداشت زنده یاد طواق خدمتگزار ( مستانه مهربان ) بانوی شعر و ادب ترکمن در چهلمین روز وفاتش در زادگاهش برگزار شد. در این رویداد ادبی شاعران ، نویسندگان ، فعالان فرهنگ و ادبیات از شهرهای مختلف ترکمن صحرا به ویژه گنبد و کلاله حضورپررنگی داشتند. این مراسم بزرگ به همت مؤسسه مطبوعاتی ترکمن دیار گلستان و جمعیت فرهنگی هنری مختومقلی فراغی کلاله با مشارکت خانواده آن مرحوم برگزارشد. سخنرانی سخنرانان در این مراسم همه به زبان ترکمنی بود که با ترجمه فارسی در این گزارش مکتوب شد.

توجه به نیاز عصر

استاد آنا دردی عنصری که سخنران اصلی این مراسم بود گفت: متاسفانه مجموعه اشعار طواق را  من جایی ندیدم و پیدا نکردم. از دوستان و جمعیت هفت – هشت شعر طواق خدمتگزار را پیدا کردم. چند شعردر بولتن گونش جمعیت مختومقلی کلاله چاپ شده است من عموما از این ۸ شعر سخن می گویم. در شاعری و نویسندگی یک مسئله زیاد بکار می رود  و آن اینکه دوره حیات شاعر چه مسائلی را طلب می کند و شاعر بر اساس آن چه آثاری را خلق میکند. اگر شاعر به نیاز عصر خود درست پاسخ دهد نامش ماندگار میشود. فردوسی شاهنامه را نوشت چون شاهنامه نیاز آن دوره است. مختومقلی فراغی خواسته دوره خودرا درک کرد و دیوانش را  نوشت. نیما یوشیج و شاملو بر اساس نیاز دوره خود به شعر نو و سپید پرداختند و راه جدید  را  باز نمودند.

 شاعر نوگرا

این صاحب نظر فرهنگ و ادبیات افزود: طواق خدمتگزار کار بزرگش در شعر زنان ترکمن های ایران ایجاد سبک جدید بود . او این کار بزرگ را آگاهانه کرد یا بر اساس استعداد ذاتی خود انجام داد نمیدانم. وی با احساسات غنی و اتعداد والای خود این مسئله را پیدا  کرده و راه جدید را در فرم و محتوا باز کرد. نوگرایی یا نوآوری ( تازه چیلیک ) را در اشعار طواق می بینیم. او عموما نوگرا است هم در فرم و هم در محتوا.

شاعر اعتراض

استاد عنصری افزود: اشعار طواق را در چهار جهت می توان تحلیل کرد: یک جهت در فرم در بین شاعران زن ترکمن ایران سبک جدید ایجاد کرد از فرم کلاسیک بیرون می آید. از آن سبک شعری

گوزلر گوزی گوره نوق

یوزلر یوزی گره نوق

دمدریس ..

چیقانوق سس، چیقانوق سس

اما ویژگی دیگر طواق اعتراض است. او شاعر اعتراض است. به عنوان زن به تحقیر و تضعیف زنان معترض است. از جامعه می خواهد که به حق و حقوق زنان بها دهند. به عنوان نمونه:

بیرجه گزک منلیگی دؤو
منی آدام حاساب ادیپ

ترجمه فارسی: فقط یک بار کبر را کناری نه ما به چشم یک انسان نگر.

این شاعر زن به جامعه مرد سالار می گوید که نیمی از جامعه زنان هستند پس به زنان توجه کنید به آنها احترام بگذارید و آنها را آدم حساب کنید. تا الان اینگونه شعر در بین زنان ترکمن ایرانی تازگی دارد.

 نگاه زیبا به دنیا

و یا میگوید :

سرلی دنیا باقیب لال ادین لر

آرزولار کوشگینده باغی یالی

با وجود اینکه زنان را خاموش کردند و زبان شان را بستند ولی با آرزوهای شان باغ و بوستان آفریدند و دنیا را زیبا ساختند. این زیبایی محصول نگاه عاشقانه به جهان است. طواق دنیا  سرشار از مهر مهربانی عشق می بیند. بی عدالتی ها هست تبعیض هست با تبعیض مبارزه می کند با این وجود دنیا را دوست دارد زندگی را دوست دارد زیبایی های دنیا را بیان می کند.

قیش بولسه گون لر

هرگیز دونوگوق بولماسون

عمریمیز گونلری

هرگیز سولوق بولماسون

دلهای ما بی احساس بی روح نباشد زندگی در قلب ما جوشان باشد. وی زندگی خود را در مبارزه گذراند. در معیشت و هم در احقاق حقوق خود بسیار کوشید.

طواق خمتگزار در شعر زنان دو کار کرد: نوگرایی در محتوای شعر ایجاد کرد. دو بنیان مایه به ظاهر متناقض را دراشعار وی می بینیم. اعتراض به موقعیت نابرابر و عشق به زندگی، عشق به انسانیت و مهربانی

و با این سبک و شیوه نام خود را ماندگار کرد.

 خاستگاه بزرگان علم و ادب

عطانظر برزین یکی از صاحبنظران فرهنگ و ادبیات ترکمن که خود اصالتا از روستای گرکز است اظهار داشت: گرکز خاستگاه بزرگان علم  وادب بوده است. در دوره های گذشته شخصیت هایی چون قربان دردی ذلیلی ، مختومقلی فراغی، دولت محمد آزادی از این دیار برخاسته اند. ادبیات در گرکز جاری شده است در سالهای اخیر در عرصه هنر و ادبیات باخشی دینی گرکزی، بایری پاشای، شیخیم، ارازمحمد ارده، حاجی گلدی برزین، سلطان مراد سهراب ظهور کرده اند که متاسفانه اشعار آنها چاپ نشده و علاقمندان زیاد نمی شناسند و آخرین شاعر  از این نسل طواق خدمتگزار است.

سهل و ممتنع

طواق دو بار به کلاس های ادبی جمعیت مختومقلی کلاله آمد. نظرش را جویا شدم گفت: کارم هم سنگین و هم آسان شد. سنگین به این خاطر که اشعار قبلی ام  اشکال داشت و باید دو باره بازبینی کنم و آسان به این خاطر که از این بعد در سرودن شعر قواعد را بهتر رعایت می کنم.

کوتاه و پرمعنا

طواق شاعری است که اشعارش کوتاه ولی پرمعنی است ( سوزی آز معناسی کوپ ) مثلا در شعر:

غوُینونگدا  اِکلِندیم غارا توُپراغئم

مأهریبان انه دِک سؤیمۆیشِم سنی

چوغوندان غئزدئران سوُوان کؤکره‌گیم

سؤیگۆلی یارئم دِک سؤیمۆیشِم سنی

این زمین همه انسان ها را پرورش داده است. بسان مادر همه را در آغوش گرفته. بخاطر خدماتش مزد نمی طلبد. این شعر کوتاه است ولی پرمعنی به قول ترکمنها آز بولسون اورز بولسون

امروز از مرحوم طواق شاعر درگذشته یاد می کنیم بیایید اشعارش را بخوانیم بفهمیم به ویژه اشعار پایانی اش را درک کنیم.

 شاعر را دو باره بشناسیم

دکتر ارازمحمد سارلی گفت: اشعار طواق را در مجله فراعی چاپ کردم وی را دوباره بشناسیم اشعارش را به صورت کتاب چاپ کنیم. در بین زنان ترکمن توانمند بود. وی را نشناختیم. قدرت زنان را نباید فراموش کنیم الان هم در بین ما نویسندگان، شاعران و فعالان مدنی زن هستند آنها را مطرح کنیم. ایده و افکار شان را نشر دهیم. در جنبش زنان نقش زنان را بدانیم. شعر تقدیر طواق بی بی را شنیدید. در آن اندیشه اجتمناعی انتقادی را دیدیم. حرکت ما فقط مردانه نباشد زنانه هم باشد به زنتان میدان دهیم در نجمن ها جای خالی زنان خالی است در انب اگر پروین اعتصای شاعر زن است در بین ترکمن ها طواق بی بی یک پروین اعتصامی است. اولین بار است که به روستای گرکز آمدم. اینجا بوی مختومقلی می دهد. مختوم قلی از گرکز یاد میکند.طواق بی بی زود از میان ما رفت اما از خودش اثر گذاشت.

تجلیل در حیات شاعر

امان قلیچ شادمهر نویسنده ترکمن گفت: ای کاش این مراسم در زمان حیات شاعر گرفته میشود. در زمان حیات قدر آدمها را بدانیم. مراسم آنا بیات هم در چهلم او برگزار شد. طواق در سالهای هفتاد آن زمان که حتی شاعران مرد به نوعی ترس داشتند و خفقان بر جامعه حاکم بود در محافل ادبی فعالانه شرکت میکرد و همیشه اشعار خوب خود را می خواند. آن زمان در خانه دوستان به نوبت جمع میشدیم شعر می خواندیم و می شنیدیم. نازمحمد پقه ، عبدالقهار صوفی راد و . .. دورهمی ادبی داشتیم.

 سه ویژگی اشعار طواق

رئیس انجمن ادبی جیحون افزود: اشعار طواق خدمتگزار سه ویژگی دارد: اول زناننگی که ویژگی بزرگ است. دوم زمان که به  زبان امروزی شعر گفته است. سوم زبان شعری که ساده و قابل فهم است.  زمان و زبان و زناننگی را باید بررسی کرد.

 طواق را می شناختم

رحمانقلی توماج شاعر و هنرمند آق قلایی گفت: صدقه چهلمین روز وفات شاعر طواق خدمتگزار در درگاه الهی مقبول باشد. من از سالهای خیلی دور نان و نمک این خانواده میهمان نواز را زیاد خوردم آمدم. با مرحوم ستار سوقی ، نازمحمد پقه ، آنا قربان قلیچ تقانی، آقای ناصر گرکز به منزل طواق می آمدیم. از فقدانش ناراحت هستم. استاد سارلی گفت ما طواق را نشناختیم اما من شناختم آن مرحوم استعدادی والا و ذهنی قوی داشت. بخاطر معیشت به مشهد رفت و مدتی از شعر و ادبیات فاصله گرفت. اگر فوت نمی کرد ما باز هم او را  نمی شناختیم.چرا به مرگ آدمها منتظر بمانیم؟

ادامه دارد

عکس – آنا سعدیان – الناز خدمتگزار

www.ulkamiz.ir