سخنان فرشید آق آتابای در مؤسسه ترکمن دیار + تصاویر

پایگاه خبری اولکامیز – لطیف ایزدی :

بیست و دومین نشست مؤسسه ترکمن دیار در بنیاد علمی دکتر بسکی برگزار شد. در این نشست فرشید آق آتابای نویسنده و محقق گنبدی به زبان ترکمنی سخنرانی کرد که ترجمه فارسی برخی از سخنان ایشان را  در پی می آید:
تفاوت های فرهنگی را به رسمیت بشناشیم. مثلا امیر تیمور در ازبکستان و چنگیز خان در مغولستان مورد احترام مردم  آن کشور است در حالی که شاید مناطق دیگر اینگونه نباشد.
از زمان پطر کبیر روسها به شرق علاقمند شدند و سعی کردند با اعزام هیئت هایی به طرف شرق در این دوره شروع به گسترش سرزمینی کنند. اولین هیئت های روسیه نظامی هستند در حالیکه در موارد مشابه بقیه کشورها چنین اموری را معمولا با هیئت های تجاری با مذهبی آغاز می کنند.  روسیه جزو معدود کشورهایی که با هیئت های نظامی گسترش سرزمینی را شروع کردند. یک گروه  به سمت سیبری رفت و گروه دیگر از میانه دریاچه آرال و دریای خزر به خیوه آمد در آن زمان تفاوت تسلیحات نظامی زیاد نبود و در نتیجه هر دو این هیأت ها شکست خوردند .
بعدها وقتی روس ها به شرق می آیند با مردمی برخورد می کنند که در آن زمان خان نشین های متفرق بودند  خان نشین بخارا بود خوارزم بود همه با هم دشمن بودند و بریده از جهان رو به ترقی.

برگل مطالعات خاص در مورد تاریخ خوارزم و ترکمن ها دارد با تاریخ و جغرافیای آن منطقه کاملا آشناست.  گفته های او سند است و کمتر کسی به مانند برگل به ماجراهای ترکمن ها در سده های ۱۷ و ۱۸ مسلط است. دانشگاه ایندیانا پس از فوت  یوری برگل سمینار مفصلی برای بزرگداشت وی برگزار می کند. تاکنون هم به تدریس مباحث و نظریات او ادامه میدهد
برگل تعریف میکند از سال ۱۹۹۹ با همیاری دانشجویانش نقشه های دستی را نظم و ترتیب می‌دهند و در سال  ۲۰۰۳ کتاب چاپ میشود. دکتر گودرز رشتیانی استاد تاریخ دانشگاه تهران کتاب را ترجمه می کند البته تخصص اصلی اش در مورد  تاریخ روسیه و قفقاز است بیشتر درورد روابط ایران و روسیه کار می کند.
در سال ۱۴۰۳ انتشارات سمت کتاب دکتر رشتیانی را چاپ می کند.

آسیای میانه شامل کشورهای ترکمنستان ازبکستان  قزاقستان قرقیزستان و  تاجیکستان است.
مرزبندی های فعلی نتیجه وقایع سیاسی قرن بیستم است
البته برخی اتفاقات مثل ماجرای امپراتوری کوشان بیشتر در جغرافیای افغانستان رخ میدهد ولی بدلیل پیوستگی وقایع در اطلس تاریخی آسیای مرکزی به آن نیز پرداخته میشود .
آسیای مرکزی ناحیه بسیار وسیعی میان دریای کاسپین تا مرز مغولستان است و در شمال به نوار جنگلی روسیه و در جنوب به کوه های مرتفع هندوکش و فلات تبت محدود می‌شود ،نوار استپی بزرگ که تا اروپای شرقی امتداد دارد در میانه کوه های آلتایی و تیان شان تا نوار جنگلی شمال گسترده شده است .
تاریخ نشان داده است آنها که تندروی می کنند لاجرم کنار می کشند بر این باورم که هر چه پان جلویش هست از آن باید دور شد.
من با بحث نژاد کار ندارم،از نظر جغرافیایی مناطقی که در آن به زبانهای زبان های ترکی یا دیگر زبان های گروه اورال آلتایی تکلم میشود ناحیه ای حتی بزرگتر از گستره آسیای مرکزی را شامل میشود.

روسیه با چین در منطقه سین کیانگ مرز باریکی با چین برای خود نگه داشته است
اغوزها در ابتدا حکومتی در نواحی دلتای سیر دریا تشکیل میدهند
در کتاب حدود العالم به شهرهای اغوزها اشاره میشود.

ترکمنها اول از آلتایی برخاستند و در مسیر استپی شاید به مدت چند صد سال زندگی کردند هر جا که فرصت پیدا کردند  به سمت جنوب می آیند هر جا  امکان نیست به استت برمیگردند این اتفاق در کتاب یوری برگل چند بار تکرار میشود
ما ترکمنها بیشتر از هزار سال در منطقه خودمان یعنی منطقه گرگان حضور داریم واین سکونت و مهاجرت بصورت تدریجی اتفاق افتاده که برگل هم بخشی از آن را تشریح می کند و سعی می‌کند نشان دهد که چگونه و چه وقت گروه های مختلف قومی جابجا می‌شوند .

نقشه ها را کد بندی کردم نقشه های یوری برگل زیاد کمرنگ است نقشه های  دکتر رشتیانی را بصورت اسکن آوردم
یوری برگل در نقشه ها بصورت سالشمار گفته که هرطایفه در کدام  جا هستند و اصطلاحاتی که برگل استفاده می کند گاها اصطلاحات فعلی نیست مانند اطلاق نامهایی مثل رود ایتیل یا یاییق .او تسلط دارد و در کارش از منابع فارسی عربی روسی و انگلیسی بهره می‌برد.

سازمان ملل اخیرا استفاده از مدل جدیدی از نقشه های جغرافیایی را  تصویب کرد ه که در این نقشه مساحت  کشورها به اندازه  واقعی خود  نزدیک تر شده اند.
مسیر اکثر مهاجرت ها  در جغرافیای فعلی کشور قزاقستان است و عمده ماجراهای این کتاب در قزاقستان می گذرد. دکتر رشتیانی  وقتی این کتاب را چاپ می کند  اندازه نقشه ها را کوچک تر میکند بطوریکه گاهی یک نقشه در دو صفحه روبرو چاپ میشود.

انتشارات امریکایی نقشه را در تک صفحه می آورد دکتر رشتیانی نقشه را پررنگ تر هم کرده ولی ترجمه کلمات روی نقشه کار مفید و مهم ایشان است
دو نوار وسیع جغرافیایی است که در این کتاب روی آن تاکید می شود
نوار جنگلی
نوار استپی

برگل می گوید استپ سرزمینی وسیع نسبتا هموارو حاصل خیز است و با اینکه عاری از دریاچه و کوه و دره است این توانایی را به صحراگردان می دهد که از اقیانوس آرام تا اطلس جابجا شوند و سرعت جایجایی های بزرگ را توجیه می کند
و‌ اینکه چرا قوام بیشتر به مناطق جنوبی حرکت می‌کنند عمده مطلب اینست که در جنوب واحه های تمدنی قرار دارند در حالیکه نوار اسنپی نوار کاملا خالی از شهرهای بزرگ است .
نوع زندگی غارنشینی – میوه چینی و زراعت بیشتر شناخته شده هستند در حالیکه زندگی شبانی یا صحراگردی برای ما ناشناخته تراز بقیه است

در این نشست دکتر حمید نظری استاد دانشگاه دقایقی کوتاه در باره موضوعات مطرح شده سخن گفت.

بخش پایانی این برنامه پرسش و پاسخ بود که فرشید آق آتابای به سئوالات حاضرین پاسخ داد.

گفتنی است فرشید آق اتابای پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ترکمن و مجموعه دار متولد ۱۳۵۴ گنبد کاووس کارشناس میکروبیولوژی از دانشگاه آزاد گرگان مقالاتی در نشریات پیک خزر ،صحرا،بحر خزر و… چاپ کرده اند.

بعنوان کارشناس و مدرس در طرح های آماری متعددی همچون نفوس و مسکن،عشایر استان، استاندارد و یارانه ها با مرکز آمار ایران همکاری داشته اند. راهنمای تورهای گردشگری و مشاور نگارش چندین پایان نامه کارشناسی ارشد و دکترا در زمینه های تاریخ و ادبیات بوده اند.

وی از خانواده فرهنگمدار برخاسته است. پدر ایشان مرحوم فرهمند آق آتابای و برادرشان دکتر شهروز آق آتابای  در زمینه فرهنگ و ادب تحقیقات و تالیفات متعددی داشته و صاحب آثار متعددی هستند، برادر دیگرشان دکتر عبدالحکیم متخصص پاتولوژی و از پزشکان نامدار گنبد کاووس هستند.

WWW.ULKAMIZ.IR