شب مُردگی شهری چیست؟

پایگاه خبری اولکامیز – مزدک بهروش؛خبرنگار ترکمن دیار
شبمُردگی فقط «سکوت شب» نیست، مرگِ تدریجیِ زیستِ شهری بعد از غروب آفتاب است. همان لحظهای که شهر باید زندهتر شود اما انگار دکمهی خاموشیاش را میزنند و به خوابی عمیق فرو می رود و آنقدر می خوابد تا بمیرد.
شبمُردگی یعنی شهری که بعد از ساعت ۸–۹ شب از حرکت میایستد، ضربانش متوقف می شود و دیگر علائمی از حیات در آن یافت نمی شود.
کسب و کارها تعطیل می شود،خیابانها خاموش شده و گویی آدمها پنهان می شوند آنچه بجا می ماند فضایی مملو از سکوتِ غمباری است که هر دقیقه اش ساعتها طول می کشد.
این خاموشی نه امنیت دارد نه نشاط می آورد تنها توقف جریان حیات شهری است.
در مدیریت شهری شبمُردگی پدیده مهمی است که زیست شهری را نابود میکند چرا که شهر فقط در روز زنده نیست.
این پدیده اقتصاد شبانه را میخشکاند پولی که میتوانست در گردش باشد را از چرخه خارج می کند،امنیت را کاهش میدهد خیابان ها را به سکوت می کشاند و خیابانِ خالی همیشه خطرناکتر از خیابانِ شلوغ است.
شب مردگی شهری فرهنگ عمومی را محدود میکند و تحرکات اجتماعی و خانوادگی را کاهش می دهد از همین رو آدمها روزها فقط کار میکنند و شب را فقط برای خوابیدن می خواهند و از زندگی شبانه بهره ای نمی برند.
این پدیده هویت شهری را میگیرد. شهرِ بیشب، شهرِ بیروحی است و حیاتی در آن یافت نمی شود.
شبمُردگی ریشه های عمیقی در جوامع شهری دارد:
اولین ریشه این پدیده ترس جمعی است، چرا که وقتی مردم احساس کنند شب تاریک خطرناک است خود به خود شهر خاموش میشود و در سکوتی عمیق فرو می رود.
نبودِ زیرساختهای شهری مناسب از ریشه های دیگر شب مردگی است بعنوان مثال؛ روشنایی کم، حمل و نقل ضعیف، نبود فضاهای عمومی از این دسته هستند.
سیاستگذاری غلط چهارمین ریشه شب مردگی است. محدودیت فعالیت شبانه، نبود برنامهریزی برای اقتصاد شب از عواملی است که در رخ دادن این پدیده موثر است.
فرهنگ محافظهکاری یکی دیگر از عوامل شب مردگی است برخی شب گریزان می گویند: «شب مال خواب است»این جمله خودش یک سیاست است و به تنهایی برای عدم حضور شبانه افراد محافظه کار کافیست.
آخرین دلیل شب مردگی فقرِ سرگرمی است، چرا که وقتی هیچجایی برای رفتن نباشد، مردم هم مجبورند در خانه بمانند و جایی نمیروند.
تردیدی نیست نشانههای شبمُردگی را بارها و بارها به چشم دیده ایم، مثلاخیابانهایی که بعد از غروب آفتاب شبیه عکسهای قبل از زلزله یا پیش از آغاز جنگ میشوند.
مغازههایی که انگار از ترس تاریکی تا هوا روشن است کرکره را با سرعت پایین میکشند تا مبادا اسیر عصر و تاریکی شب شوند.
نبودِ صدای زندگی در شهر بیداد می کند نه موسیقی، نه خنده، نه قدمزدن،عدم حضور پررنگ ماشینها و غیبت آدمها در خیابان ها و پیاده روها شهر را می میراند.
شبمُردگی یعنی شهر میمیرد، اما مردم مجبورند زنده بمانند.
یعنی آدمها در خانههاشان نفس میکشند اما خیابان نفس نمیکشد.
یعنی مسئولین میگویند: نگران نباشید امنیت برقرار است، اما شهر مثل جنازهای است که چشمانش باز مانده شهر هم فقط چراغهایش روشن مانده و هیچ تحرکی در آن به چشم نمی خورد.
شبمُردگی، مرگِ آرامِ شهری است که باید بعد از غروب تازه جان بگیرد اما در بسیاری از شهرها از جمله گنبد شب نه زمان زندگی،که زمان خاموشی است. خیابانها زودتر از مردم میخوابند، مغازهها از ترس تاریکی کرکره را پائین میکشند، و شهر تبدیل به یک سکوتِ بیحس و بی معنا میشود سکوتی که نه امنیت میآورد نه آرامش.
بجز مرکز شهر و تعداد محدودی از مغازها، شهر به خوابی عمیق فرو می رود.
شبمُردگی یعنی شهری که از زیست اجتماعی محروم است، از اقتصاد شبانه بیبهره و از هویت شبانه خالی است. در واقع باید گفت شهری که شبهایش نمیگذرد فقط خاموش میشود.
شبمردگی» در برخی شهرهای جهان علل مختلفی دارد یا مربوط به مباحث فرهنگی است که برخی جوامع زندگی شبانه برایشان تعریف نشده است مانند هلند که از ساعت ۶ عصر به بعد تمامی خیابانها به جز روزهای تعطیل خلوت است و در طول هفته و روزهای عادی به ندرت کسی در شهر رفت و آمد میکند. در مقابل کشورهایی همچون فرانسه و انگلیس سیاست شهر ۲۴ ساعته را دنبال میکنند.
علت دوم ناشی از عوامل اقتصادی است که نابرابری در بین محلهها و مناطق مختلف وجود دارد که این باعث میشود مناطق کمتر برخوردار بیشتر دچار شبمردگی شوند. اما در مجموع موضوع شبمردگی به طراحی و سیاستهای شهری بازمیگردد که اگر فعالیتهای شبانه جایگاهی در برنامهریزی شهری نداشته باشد مساله شبمردگی به وجود می آید.
برخی شهرها در سیاستهای شهری خود «شهر ۲۴ ساعته» را برای خود تعریف کردهاند اما همه شهر را نمیتوان در طول شبانهروز زنده نگه داشت و نیاز به استراحت در شب هم وجود دارد. اما استراحت بخشی از شهر، عمدتا در محیط مسکونی باید اتفاق بیفتد و فعالیتهای شبانه در محیطی خارج از محیط مسکونی همچون بخشهایی از مرکزی شهر و یا گذرهای تاریخی و مناطق تجاری و اقتصادی می بایست اجرایی شود تا مردم برای گشت و گذار و خرید قدرت انتخاب بیشتری داشته باشند.
نتایج نشان می دهد شب مردگی شاید در اصلاح یک مفهوم باشد اما این روزها به یک معضل اجتماعی تبدیل شده است. تجمع کارتن خوابها، خرید و فروش مواد مخدر، افزایش آمار سرقت، انجام رفتارهای ضد ارزش و ناهنجار از نتایج شب مردگی هستند که می بایست مورد بررسی بیشتر قرار گیرند.
در پایان پیشنهاد می شود برای جلوگیری از شب مردگی شهری مدیران شهری با در نظر گرفتن و لزوم گردشگری شبانه که امروز یکی از محل های درآمدزا برای شهرداری های شهرهای بزرگ جهان است این مهم را بیشتر مورد توجه و مداقه قرار دهند.
فراموش نکنیم روز فعالی و جنب و جوش اقتصادی و به موازات آن شب مردگی ناشی از کاهش جمعیت ساکن در مرکز و حتی حواشی شهر منجر به پاتوق شدن گروههای نابهنجار و افزایش آسیب ها و معضلات اجتماعی در محلههای قدیمی می شود که برای مقابله با آن حضور سرمایه گذران در بخش گردشگری و ایجاد امکنه توریستی جهت گشت و نشست های شبانه می تواند شهر را زنده نگاه داشته و مانع از تسری نابهنجاری های اجتماعی شود.
امید است مدیران شهری شب مردگی شهری را که گریبانگیر شهرها و شهروندان شده جدی بگیرند و جامعه را از افسردگی ناشی از این پدیده رهایی بخشند.
فراموش نکنیم چهره شهری اگر بخوبی چهره پردازی شود در شب زیباتر از روز خواهد بود.
عکس – سیامک غفار پور
www.ulkamiz.ir





