وقتی مدرک سند دانایی نیست
در روزگاری نهچندان دور، ورود به دانشگاههای معتبر ایران حاصل سالها تلاش، مطالعه و رقابت علمی بود. اما امروز، در سایهی سیاستهای مالی، تجاریسازی آموزش و بیتفاوتی نهادهای ناظر، شاهد پدیدهای نگرانکننده هستیم: فروش صندلیهای دانشگاهی با قیمتهای نجومی، بیآنکه شایستگی علمی شرط ورود باشد.
آمارهایی که زنگ خطر را به صدا درآوردهاند
بر اساس گزارش روزنامه دنیای اقتصاد (شهریور ۱۴۰۳)، شهریهی برخی رشتهها در پردیسهای خودگردان دانشگاههای دولتی به شرح زیر است:
رشته و دانشگاه شهریه کل دوره (تومان)
مهندسی کامپیوتر – صنعتی شریف ۸۵۰ میلیون
کارشناسی ارشد – صنعتی شریف ۶۷۶ میلیون
دکتری علوم پزشکی – شهید بهشتی ۹۶۰ میلیون
دکتری مهندسی صنایع – امیرکبیر ۵۶۰ میلیون
دکتری – علم و صنعت ۳۶۸ میلیون
این ارقام نهتنها نشاندهندهی رشد ۴۰ درصدی شهریهها در سال جاری هستند، بلکه گویای یک واقعیت تلخاند: پول جایگزین شایستگی شده است.
مدرکفروشی؛ از پردیس تا مؤسسات خصوصی
پدیدهی فروش صندلی دانشگاهی، محدود به پردیسهای خودگردان نیست. در سالهای اخیر، بسیاری از دانشگاههای پولی—اعم از آزاد، غیرانتفاعی، پیامنور و مؤسسات خصوصی به بستری برای صدور مدرک بدون انتقال واقعی دانش تبدیل شدهاند.
گزارش خبرگزاری آنا از فعالیت مؤسسات جعلی مانند «ایران تحصیلات» که با سوءاستفاده از نام دانشگاه آزاد اسلامی، مدارک جعلی صادر میکنند، نشان میدهد که مدرکفروشی نهتنها پنهان نیست، بلکه بهصورت علنی و با تبلیغات گسترده در حال وقوع است.
همچنین طبق گزارش خبرگزاری دانشجو، تبلیغ مدارک معادل در سایتهایی مانند دیوار با وعدههایی چون «استعلام از وزارت علوم» و «هولوگرام و مهر برجسته»، مخاطبان را فریب میدهد.
حاشیههایی که نباید نادیده گرفت
• سیاستگذاریهای مبهم و بیثبات: نبود یک سیاست آموزشی شفاف و پایدار، باعث شده دانشگاهها برای تأمین بودجه، به سمت درآمدزایی از طریق شهریههای سنگین حرکت کنند.
• سکوت نهادهای ناظر: وزارت علوم، سازمان سنجش و شورای عالی انقلاب فرهنگی، در برابر این روند سکوت کردهاند یا با آن همراه شدهاند.
• تغییر مأموریت دانشگاهها: دانشگاهها از نهادهای علمی به بنگاههای اقتصادی تبدیل شدهاند؛ جایی که «درآمد» جای «دانش» را گرفته است.
• تجارت پایاننامه و مقاله: بازار سیاه پایاننامهنویسی و مقالهفروشی، که در فضای مجازی و حتی اطراف دانشگاهها فعال است، نشاندهندهی فروپاشی اخلاق علمی است.
پیامدهای علمی، اجتماعی و اخلاقی
• تضعیف کیفیت آموزش
• بیاعتمادی عمومی به مدارک دانشگاهی
• افزایش شکاف طبقاتی و بیعدالتی آموزشی
• فساد ساختاری در نظام علمی کشور
طبق گزارش ایسکانیوز، بیش از ۱۰۰ هزار دانشجوی دکتری در ایران بیکار هستند. این آمار نشان میدهد که مدرکگرایی بدون مهارتآموزی، نهتنها اشتغالزا نیست، بلکه بحرانآفرین است.
علم، سرمایه ملی است؛ نه کالای تجاری
دانشگاه باید محل پرورش اندیشه، خلاقیت و تخصص باشد؛ نه بازار فروش مدرک.
اگر امروز در برابر این روند سکوت کنیم، فردا باید تاوان آن را با جان، سرمایه و آیندهمان بپردازیم.
اکنون زمان آن است که جامعه دانشگاهی، رسانهها و سیاستگذاران با صدای بلند بپرسند:
آیا میخواهیم آیندهی آموزش را به مزایده بگذاریم؟
یا برای بازگرداندن شایستگی، عدالت و اعتبار علمی، قدمی برداریم؟
www.ulkamiz.ir
