پایگاه خبری اولکامیز – نورالدین سن سبلی : می دانیم که هر شاعری زبان خاص خود را دارد. از طرفی بهره برداری در شعر از کلماتی که توده های مردم استفاده می کنند بیانگر مردمی بودن آن شاعر است. همانگونه که می دانیم مختومقلی نیز شاعری است همراه و همگام و همراز با مردم. او رازدان راز هستی است . فراغی رازهایش را از طریق هنر شعر در اختیار دیگران قرار داده است تا راه بهتر زیستن را نشان دهد.
او با کلمات و مفاهیم نهفته در کلام توده های مردم الگو سازی می کند تا مقصود خویش را در ساده ترین حالات منتقل کند. البته امروزه پس از حدود سیصد سال که از دوران زندگی شاعر فرزانه ی ما می گذرد، با توجه به مقتضیات زمانه ، نیاز و نگاه انسان ها به مفاهیم اجتماعی تغییر کرده است.البته مفاهیم انسانی در عین تغییر و تحول در عمق خود از نوعی پایداری و ثبات نیز برخوردارند.اگر امروزه داشتن وسیله ی نقلیه با داشتن اسب به عنوان یک ضرورت ،در زمان مختومقلی بسیار متفاوت است ولی مفهوم حمل و نقل امری واحد است.
یکی از کلماتی که ایشان به وفور بهره می برند کلمه ی ” قوچ یگیت” می باشد لذا در ادامه ی برنامه ی “همگام با مختومقلی” می خواهیم نگاهی گذرا به کاربرد این کلمه و ویژگی “قوچ یگیت” از نگاه مختومقلی فراغی داشته باشیم.
قوچ یگیت کیست و چه ویژگی هایی دارد؟
باید بگوییم که در مفهوم کلی ، کلمه ی ” قوچ یگیت” به معانی جوانمرد، شجاع، بخشنده، سخاوتمند، اهل فتوت و مردانگی استفاده می شود.
از بزرگی پرسیدند: جوانمردی چیست؟ گفت: دریایی است که سه چشمه دارد:
سخاوت
شفقت
بی نیازی…
و یا به حکیمی گفتند : جوانمرد کیست؟گفت: آن کس که ببخشد و به یاد نیاورد…
مختومقلی فراغی نیز در اشعارش برای “قوچ یگیت ” اسباب و ویژگی هایی به شرح ذیل قائل است:
۱- داشتن امکانات اولیه ی زندگی:
می گوید که جوانمرد باید ضمن داشتن لوازم مورد نیاز ، با رویی باز به پیشباز مهمان برود:
آد قازانان قوچ یگیدینگ اوّل بدو آطی گرگ
گِلِنه قارشی چیقماغا یاغشی محبتی گِرِگ
“قوچ یگیت” همسری شایسته و اسبی تیزتک و شمشیری مناسب برای مبارزه لازم دارد:
“منم” دییان قوچ ییگیده
بیر مناسب یار گرگدیر
عرب آطلی یوولی ییگیده
آلماز ذوالفقار گرگدیر
۲- مهمان نوازی:
از ویژگی های بارز ” قوچ یگیت” که در بسیاری از ابیات ایشان قید شده ،موضوع مهمان نوازی است:
مرد چیقار میهمانا گولر یوز بیلن
نامارد اوزون گیزلار میهمان یولوقسا
و یا باز می گوید:
مالی کوپ دییپ میهمان بولما ناماردا
جومارد هر چند غلاچ بولسا بار ایلار
و می گوید:
قوچ یگیدینگ آت یاراغی شای بولسا
یتیشر هر یرده “های-دا های” بولسا
اوزی حاتم بولوپ ینه بای بولسا
چار طارافدان میهمان گلیشین گورینگ
و باز به زیبایی می گوید:
بو جهاندان دویماز گوزینگ سیر بولماز
هر تیلکی دن یولبارس بولماز شیر بولماز
یگیت دییگچ همه یگیت بیر بولماز
قوچ یگیت لر میهمانیندا بللی دیر
۳-استوار و مبارز بودن:
قوچ یگیت توکل بر خالق هستی دارد و در مقابل دشمنان همانند قلعه ای آهنین ، محکم و استوار است:
مردینگ سیغنانی الله دیر
مخنث باشا بلا دیر
قوچ یگیت دمیر قالا دیر
هر یرده دوشمان اوغراشسا
“قوچ یگیت” جان را فدای دین و مردم می کند:
مختومقلی قوچ یگیت لر چاپیلیپ
گوگ داماردان قرمز قانلار ساچیلیپ
آط سالاندا دونگغوز کمین دوفولیپ
آیی کمین آسیلیشی گرگ دیر
و باز می گوید:
یگیت لر یورت اوستوندا
جانین برر دین اوستوندا
قوچ یگیت لر ایل اوستوندا
ناموس بیله عار گرگ دیر
و باز می گوید که همانگونه که عاشق شیفته ی دیدار یار است و فراق تلخ تر از مرگ ، قو چ یگیت خواهان دیدار یار از ورای شمشیر برای دین است :
مکّه باران بولار حاجی
آیرالیق اولومدن آجی
قوچ یگیده دین قلیجی
عاشقا دیدار گرگدیر
زیرا قوچ یگیت جنگجویی است که بسان پلنگ، در میدان نبرد جولان می دهد:
قاپلانگ کمین اُرلاب گیرسه میدانا
تیلکی کمین بازی برر هریانا
دوران دا قایادک دوریپ مردانا
آلار یردن آط سالیشی گرگ دیر…
۴-سجایای اخلاقی و فداکاری و گذشت:
قوچ یگیت و یا جوانمرد در همه ی عمر مطیع امر خداوند است و خوش خُلق و خوشنام و خدمتگزار مردم . او عیب مردم را نمی بیند و حرام نمی خورد:
یاغشی اُر ایل عیبین آچماز
گوره بیله حرام ایچمز
یارادان یازیغین گچمز
گوزیاشین دوکه ین اُردن
و باز می گوید:
بیر قوچ یگیت یالان دنیاگه گلسه
قیلیغی، قیلیچ،چورک،دسترخان بولسا
یالانچی دا آبرای، ایمانی بولسا
یتمیش،سگسن،یوزدان آرتیق یاش بولسا
و در این رابطه باز می فرماید:
حق نظرین سالغان بیر سرخوش یگیت
انسان اوچین صرف ایله ییر آشینی
نامیسلی غیراتلی عارلی قوچ یگیت
سووش گونی قربان ادر باشینی
همانند عاشقی که با چشمانی گریان ،جان را فدای محبوب خویش می کند ،قوچ یگیت اهل احسان و گذشت است زیرا دیگران را بر خویشتن ترجیح می دهد:
عاشقلار ترک جان اتسین
گوزده یاشین روان اتسین
قوچ یگیت لر احسان اتسین
احسانی ریگان گیتمزمیش
۵-خداوند یاور اوست:
قوچ یگیت هم اهل احسان است و هم مبارز راه حقیقت . خیر و احسان در راه حق پاداشی ده برابر دارد لذا او هیچوقت نگران نیست و غصه ای در دل ندارد:
حق یولوندا هر کیم خیر احسان قیلار
قیامت گون هر بیرینه اون گلر
نامارد دوشمان گورسه غُصادان اولر
قوچ یگیت لر دوردون،باشین آنگلاماز
قوچ یگیت آتش عشق در دل دارد لذا فرشتگان یاورش هستند و از چهار طرف ایمن می باشد. آبرویش الطافی از جانب حق و حقیقت است:
قوچ یگیده مدد برسه پریشته
چهار طرفیندان بولار سریشده
آبیرای دا چمی گلسه هر ایشده
گرگ سیناسیندا اودی یگیدینگ…
مختومقلی معتقد است که دوزخ برای جوانمردان خسارتی نمی رساند:
مختومقلی قالغان درده
ایشینگ دوشمه سین ناماردا
قیامت گون جوماردا
دوزخ دان زیان یتمزمیش
و در آخر در شعر” شالیق بیله” جوانمردان را پند و اندرز می دهد. می گوید که مبادا ظلم و جفا پیشه نمایند زیرا که زینت سروران ، صلح وصفا و صمیمیت و سادگی است:
ای آطی یوروک یگیت، اوزی قوچاق ، گلگون قبا
موندا جبر اتگن کیشی اول گونده بولغای روسیا
هر کیشی زور ایله ییپ آلسا بوگون برگه ی صبا
اول ولی لر سروری سلطان اویس دک اولیا
دوشه گی اورتونجه سی بولدی قاراهالیق بیله…
www.ulkamiz.ir
