عثمان آخوند

پایگاه خبری تحلیلی اولکامیز- به مناسبت فرا رسیدن ایام معنوی ماه رمضان و معرفی روحانیون و قاریان ترکمن صحرا از استاد آنادردی عنصری نویسنده و محقق ارجمند گنبدی و یکی از یاران همیشگی سایت اولکامیز درخواست کردیم که عثمان آخوند روحانی شاخص سیاسی ترکمن را بصورت مختصر و مفید معرفی کند. وی نیز اجابت نموده و نوشته پربار ذیل ر ارسال نمود که در پی می آید:

عثمان آخون فرزند عمر غۇیونلئ از ایل یۇموت طائفه جافاربای تیره‌ی کؤر و زیرتیره‌ی غۇیونلئ به قولی در سال ۱۲۴۷ شمسی در کۆمۆش ‌دپه متولد شده است.

وی تحصیلات دینی مقدماتی را در این شهر گذراند و ادامه‌ی آن را در مدرسه‌ی گؤگلداش در شهر بخارا به پایان بُرد و سپس به کۆمۆش‌دپه بازگشته به تدریس علوم دینی مشغول شد.

وی به عنوان یک روحانی آگاه و مبارز ، زندگی دینی و سیاسی خود را در پیوند با سرنوشت سیاسی مردم‌اش – ترکمن‌های منطقه ترکمن‌صحرا ایران – سپری کرد و در این مسیر تا پای جان پیش رفت و در تبعیدی خود خواسته باقی عمرش را در خاک شوروی گذرانید.

عثمان آخون در بعض مآخذ با القابی چون : رئیس ترکمن‌های صحرا، امیر ترکستان و در افواه عامه‌ی ترکمن‌های صحرا با عنوان ( عثمان پادئشا) مشهور است.

این القاب و عناوین به سبب رهبری جنبش آزادیخواهانه‌ی ترکمن‌های ترکمن ‌صحرای ایران به وی داده شده است.

عثمان آخون جنبشی را راهبری کرد که برنامه‌های محوری آن بر مطالبات ملی‌گرایانه‌ و مسالمت‌آمیز مردم ترکمن استوار بود.

با پیگیری ِ < زمینه‌های شکل‌گیری > این جنبش در ‌می‌یابیم که برآمد ِ مطالبات آن بر بستر وقایع و شرائطی حادث شده است که جامعه‌ی ترکمن‌های غرب صحرا به مرکزیت کۆمۆش‌دپه از نیمه‌ی دوم قرن سیزده هجری – دهه‌ی اول قرن بیست میلادی با آن درگیر بودند.

عثمان آخون نیز در مقطعی از این دوره در دفاع از بخشی از این مطالبات وارد میدان سیاست‌ورزی می‌شود.

در کتاب < اسناد استرآباد و دشت گرگان در دوره مشروطیت > گردآورده‌ی مصطفی نوری اسنادی وجود دارد که درباره‌ی بعض رویدادهای این مقطع و نقش عثمان آخون در این خصوص جزئیاتی را ارائه می‌دهد. بخشی از این اسناد مکتوباتی است که خطاب به ریاست مجلس شورا ملی و دولت علیه ایران تقریر و ارسال شده و  امضا و مُهر عثمان آخون ، رجب آخون و تعدادی دیگر از اشخاص را در ذیل خود دارد.

نکات حائز اهمیت در این مکتوبات را می‌توان در سه محور خلاصه کرد:

۱ – اعلام وفاداری به دولت علیه ایران و تبعیت از قانون.

۲ – مخالفت و اعتراض شدید به مداخلات و تعدیات قوای مسلح روسیه تزاری و عوامل آن دولت در امور صیدماهی از دریا و اشغال اراضی مزروعی مردم.

۳ – تلاش در جهت حل این معضلات از مجاری اداری حکومت مرکزی.

این یادداشت کوتاه را با این پرسش خاتمه می‌دهم که طی مدت تقریبا پانزده ساله‌ی تلاش‌های عثمان آخون در زمینه‌ی احقاق حقوق تضییع شده‌ی مردم از طُرُق مسالمت‌آمیز و ارتباط‌گیری با حکومت مرکزی ، چه شرائطی پیش‌آمد که در نهایت ترکمن‌ها مجبور به مقاومت مسلحانه شدند؟!

فروردین ۱۴۰۰ – گنبدکاوس

*تصویر برگرفته از : کتاب سیری در تاریخ سیاسی اجتماعی ترکمن‌ها تآلیف امین ‌الله گلی

www.ulkamiz.ir