گلستان؛ قلب تپنده امنیت غذایی ایران، اما سهم مردم استان از این مزیت بزرگ چیست؟
پایگاه خبری اولکامیز – بهرام جرجانی، کارشناس حقوق
در ادبیات توسعه، برخی مناطق به دلیل برخورداری از ظرفیتهای طبیعی، زیرساختی و انسانی، نقش فراتر از مرزهای جغرافیایی خود ایفا میکنند. استان گلستان بیتردید یکی از این مناطق است؛ استانی که نه تنها برای مردم خود، بلکه برای امنیت غذایی میلیونها ایرانی اهمیت راهبردی دارد.
نگاهی به آمارهای رسمی نشان میدهد گلستان در زمره مهمترین تولیدکنندگان محصولات کشاورزی و پروتئینی کشور قرار دارد. این استان از قطبهای تولید گندم، جو، ذرت، کلزا و سویا بوده و در حوزه دامپروری، طیور و آبزیپروری نیز جایگاهی ممتاز دارد. تولید سالانه صدها هزار تن گوشت مرغ، دهها هزار تن گوشت قرمز، صدها هزار تن شیر و سهم قابل توجه در تولید محصولات استراتژیک کشاورزی، تنها بخشی از ظرفیتهای این استان است.
گلستان همچنین با برخورداری از دهها کارخانه تولید خوراک دام و طیور، زنجیرههای بزرگ تولید مرغ، واحدهای صنعتی و نیمهصنعتی دامپروری و شبکه گسترده فعالان بخش کشاورزی، یکی از ارکان اصلی تأمین پروتئین کشور به شمار میرود. به بیان ساده، اگر امنیت غذایی را یکی از مؤلفههای امنیت ملی بدانیم، گلستان یکی از ستونهای اصلی این امنیت است.
اما در کنار این واقعیت افتخارآمیز، یک پرسش جدی و قابل تأمل نیز وجود دارد:
چرا استانی که از بزرگترین تولیدکنندگان گندم، جو، ذرت، مرغ، گوشت و خوراک دام کشور است، گاهی با افزایش قیمت مرغ و سایر اقلام پروتئینی یا نارضایتی مصرفکنندگان از سطح قیمتها مواجه میشود؟
این پرسش نه از سر نفی دستاوردها، بلکه از منظر حکمرانی اقتصادی و بهرهبرداری بهینه از مزیتهای منطقهای قابل طرح است.
واقعیت آن است که مسئله امروز گلستان کمبود تولید نیست. آمارها به روشنی نشان میدهند که ظرفیت تولید استان در بسیاری از بخشها فراتر از نیاز مصرفی آن است. بخش قابل توجهی از مرغ تولیدی گلستان به سایر استانهای کشور ارسال میشود و این استان سالهاست در صف نخست تولیدکنندگان محصولات پروتئینی قرار دارد.
بنابراین اگر چالشی وجود دارد، باید آن را در حلقههای بعدی زنجیره جستوجو کرد؛ در ساختار تأمین نهادهها، نظام توزیع، واسطهگری، هزینههای حملونقل، سیاستهای تنظیم بازار و میزان بهرهمندی مردم از مزیتهای تولیدی استان.
یکی از مهمترین واقعیتهای اقتصادی صنعت طیور آن است که سهم عمده قیمت تمامشده مرغ به خوراک دام و طیور اختصاص دارد. هرچند گلستان از تولیدکنندگان مهم ذرت و برخی نهادههای کشاورزی است، اما وابستگی بخشی از زنجیره تأمین نهادهها به بازارهای ملی و بینالمللی همچنان بر هزینه تولید اثرگذار است. از سوی دیگر، فاصله میان تولیدکننده و مصرفکننده در برخی مقاطع، باعث میشود بخشی از مزیتهای تولیدی استان در مسیر توزیع مستهلک شود.
در چنین شرایطی، مطالبه اصلی نباید صرفاً کاهش دستوری قیمتها باشد؛ زیرا تجربه نشان داده است که قیمتگذاری دستوری بدون اصلاح ساختارها، راهحلی پایدار نخواهد بود. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، کاهش هزینههای واقعی تولید و افزایش بهرهوری در کل زنجیره ارزش است.
راهکار نخست، توسعه هرچه بیشتر تولید نهادههای راهبردی در داخل استان و تقویت پیوند میان بخش کشاورزی و صنایع خوراک دام و طیور است. گلستان از ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مراکز اصلی خوداتکایی کشور در این حوزه برخوردار است.
راهکار دوم، تکمیل و تقویت زنجیرههای یکپارچه تولید است. هرچه ارتباط میان مزرعه، کارخانه خوراک، مرغداری، کشتارگاه و بازار مصرف منسجمتر باشد، هزینههای سربار، واسطهگری و اتلاف منابع کاهش خواهد یافت.
راهکار سوم، حمایت از نظامهای عرضه مستقیم و تعاونیهای تولیدی است تا فاصله میان تولیدکننده و مصرفکننده به حداقل برسد و منافع ناشی از تولید، عادلانهتر توزیع شود.
در کنار این موارد، توسعه فناوریهای نوین کشاورزی و دامپروری، بهینهسازی مصرف انرژی، ارتقای بهرهوری واحدهای تولیدی، حمایت از صنایع تبدیلی و تکمیلی و برنامهریزی بلندمدت برای حفظ مزیتهای رقابتی استان نیز ضرورتی انکارناپذیر است.
امروز گلستان تنها یک استان تولیدکننده نیست؛ بلکه یکی از سرمایههای ملی جمهوری اسلامی ایران در حوزه امنیت غذایی است. حفظ و تقویت این جایگاه، نیازمند نگاهی فراتر از آمارهای تولید و توجه جدی به زنجیره ارزش، بهرهوری اقتصادی و رفاه مردم است.
مردم گلستان به درستی به نقش بیبدیل استان خود در تأمین غذای کشور افتخار میکنند. اما در کنار این افتخار، این انتظار نیز وجود دارد که مزیتهای عظیم کشاورزی و دامپروری استان، بیش از پیش در کیفیت زندگی، قدرت خرید و رفاه خانوارهای گلستانی نمود پیدا کند.
توسعه زمانی کامل میشود که میان ظرفیتهای تولیدی یک منطقه و سطح بهرهمندی مردم آن منطقه، توازن و تناسب برقرار باشد؛ و این همان افقی است که میتواند گلستان را نه فقط به قلب تپنده امنیت غذایی ایران، بلکه به الگویی موفق از توسعه متوازن و پایدار تبدیل کند.
www.ulkamiz.ir
