۹ شهریور: روز ملی یوزپلنگ

پایگاه خبری اولکامیز- نوید قلی‌خانی دز روزنامه اعتماد ، شماره ۵۰۱۳ -۱۴۰۰ سه شنبه ۹ شهریور نوشت : از سال‌های ابتدایی راه‌اندازی پروژه حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ایران یعنی ابتدای دهه ۱۳۸۰، سیر تطور رویکردهای حفاظت‌ برای این گربه در خطر انقراض، جالب توجه است. اقدامات آگاهی‌بخش به جامعه توسط متخصصان، همزمان با افزایش آگاهی برای خود متخصصان پیش می‌رفت.

در واقع فعالان و کارشناسان این حوزه از حیات‌وحش که رفته‌رفته، از طیف وسیعی از علاقه‌مندان، تبدیل به تعدادی انگشت‌شماری تقلیل یافتند، ابعاد جدیدی از چگونگی حفاظت از یوزپلنگ را درمی‌یافتند. اتفاقی که می‌توان گفت تا به امروز نیز ادامه دارد. نمونه آن، مشاهده یوزپلنگ مادر و توله در حاشیه پناهگاه حیات‌وحش میاندشت در ابتدای شهریورماه امسال بود که شگفتی‌ساز شد.

این مشاهده بعد از حدود سه سال رخ داد. آخرین ثبت قطعی یوزپلنگ در این محدوده مربوط به آبان سال ۹۷ بود که یک یوز نر در جاده جاجرم تصادف کرده و از بین رفته بود. بنابراین کارشناسان و مدیران اساسا با گونه پیچیده‌ای در حیات‌وحش کشور سروکار داشته و دارند.

از طرف دیگر، شروع اقدامات حفاظتی موسوم به «حفاظت خارج از زیستگاه»، امیدها و نگرانی‌های تازه و واقعی را در دل همه دوستداران طبیعت ایران زنده کرد. این اقدامات شامل زنده‌گیری و تلاش برای تکثیر یوزپلنگ در محدوده‌های کنترل ‌شده است که با انتقال سه یوزپلنگ از تهران به سمنان، در فروردین ۱۳۹۹ آغاز شد.به موازات اینها، تحقیقات و اقدامات حفاظتی در زیستگاه‌های یوزپلنگ نیز به‌طور مستمر تا به امروز ادامه داشته است.

اما برگردیم به تیتر همین مطلب.در زمستان سال ۹۹ به گفته مرجان شاکری، مدیرکل محیط‌زیست استان کرمان، ردپای یوزپلنگ در زیستگاه‌های این استان مشاهده شده است. استان کرمان، همواره برای کارشناسان، مدیران و علاقه‌مندان به حفاظت یوزپلنگ، همراه با نادانسته‌ها و رمزورازهای بسیاری بوده است.

جدی‌ترین زیستگاه‌ این استان، دربند راور است. پناهگاه حیات‌وحشی با وسعت بیش از یک میلیون و سیصدهزار هکتار و غنی از شاخصه‌های مطلوب برای زیست یوزپلنگ. اما این منطقه وسیع، تاحدودی دست‌نیافتنی بوده است. امنیت نسبتا پایین این محدوده به واسطه رفت‌وآمد اشرار و قاچاقچیان، مجال مطالعات دقیق و مستمر را از متخصصان یوزپلنگ، تاکنون گرفته است.

گزارش‌هایی به‌طور ادواری از مشاهده یوزپلنگ در راور وجود داشته و دارد اما آخرین ثبت قطعی یوز در این منطقه مربوط به پاییز سال ۹۷ می‌شود. زمانی که لاشه یک یوزپلنگ پیدا شد و با تطبیق خال‌های این لاشه و تصاویر انجمن یوزپلنگ ایرانی، کارشناسان احتمال زیادی دادند که این یکی از یوزپلنگ‌هایی بوده که پیش‌تر در استان خراسان جنوبی ثبت و تصویربرداری شده است.

به‌هرحال، راور کرمان همچنان یکی از امیدهای جدی حضور جمعیتی از یوزپلنگ‌های ایران است که به دلیل نبود تحقیقات جامع، شانس شناسایی آنها تا به امروز میسر نبوده است. همچنین خالی از لطف نیست که بدانیم در طول این بیست سال که بودجه‌ها، تجهیزات و توجهات حفاظت از یوزپلنگ، به زیستگاه‌ها و استان‌های مختلف کشور اختصاص می‌یافت، کرمان و منطقه دربند راور، سهم چشمگیری از این موارد را به خود ندیده است.

دور ماندن منطقه راور از توسعه نامتوازن انسانی، حضور بسیار کم انسان، ارتباط با زیستگاه‌های وسیع دیگری همچون نایبندان طبس در استان خراسان جنوبی و نیز وسعت بسیار زیاد این منطقه، همگی چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای را برای حفاظت‌گران یوزپلنگ نسبت به زیست جمعیت‌های ناشناخته این گربه در این منطقه، رقم‌ زده است.

حال که مناطق زیادی از زیستگاه‌های یوزپلنگ در ایران مانند دره‌انجیر، سیاه‌کوه، پارک ملی کویر، بافق و آریز و بهاباد، سال‌های زیادی است که امیدها را برای ثبت یوزپلنگ‌های جدید در کشور، بی‌ثمر گذاشته‌اند؛ علاوه بر ادامه فعالیت‌های کنونی در مناطق معدودی که هنوز خانواده‌های یوز مشاهده می‌شوند و هم اقدامات حفاظت خارج از زیستگاه، این مهم را یادآوری می‌کند که باید بستر شروع مطالعات در منطقه راور کرمان را فراهم کنیم.

در این خصوص نه فقط کارشناسان، بلکه پیش‌تر، جامعه محلی با همکاری نهادهای امنیتی و انتظامی، می‌توانند نقش قابل‌ توجهی در ارتقای امنیت راور کرمان برای شروع مطالعات میدانی محققان ایفا کنند که بتوانیم پرده از اسرار این منطقه وسیع و زیستگاه شاخص یوزپلنگ در ایران عزیز ‌برداریم.

www.ulkamiz.ir