۱۷ قوم در گنبد؟!!
پایگاه خبری اولکامیز – چهارشنبه چهارم شهریور سال جاری مراسم بهره برداری از ۱۵ پروژه برق منطقه ای مازندران گلستان با حضور معاون روستایی و مناطق محروم رئیس جمهور، استاندار گلستان، مقامات و خبرنگاران در گنبد برگزار شد.
در این مراسم که به قول معاون رئیس جمهور در زیر « گرمای جانکاه » برگزار گردید. فرماندار ویژه گنبد در فرازی از سخنانش اعلام کرد: « در شهرستان گنبد ۱۷ قومیت در کمال برادری و اخوت با هم زندگی می کنند. »
در پایان معاون توسعه روستایی و مناطق محروم دکتر عبدالکریم حسین زاده که خود از مدیران ملی اهل سنت و از قومیت کرد می باشد و با مسائل قومی آشناست در باره سخنان فرماندار گنبد واکنش نشان داد و با نوعی اعجاب و شگفتی اظهار داشت: « آقای فرماندار گفتند ۱۷ قوم در گنبد زندگی می کنند من نمی دانم چه اقوامی، احتمالا فارسها، ترکمنها و … هستند. آنچه مهم است اینکه ما همه ایرانی هستیم. به همدیگر عشق بورزیم. خاطر هم را نگه داریم . هوای مردم را با تمام وجود داشته باشیم »
در این باره به ذکر چند نکته خالی از لطف نیست:
سخن معاون رئیس جمهور به نوعی نقد ملایم بود که در مراسم مزبور مهم بیان وحدت و همدلی مردم است و اعلام تعداد قومیت های ساکن در منطقه ضرورتی نبود.
فرماندار گنبد سلیمان هاشمی که بارها در مراسم های مختلف رسمی تعداد اقوام ساکن در گنبد را ۱۷ قوم بیان کرده اند. برای یک بار همیشه، نام این قومیت ها را شفاف و صریح در رسانه ها اعلام کنند و بگویند تعریف ایشان از واژه« قوم و قومیت» چیست؟
احتمالا ایشان شهروندان محترم خراسانی، شاهرودی، گرمه – جاجرمی ، انارکی و .. ساکن گنبد را هم یک قوم حساب می کنند.
به نظر نگارنده اقوام ساکن در گنبد عبارتند از: ترکمنها ، ترکها، بلوچ ها، کردها، قزاق ها.
البته چند قوم غیر ایرانی مانند؛ هزاره، پشتون، ازبک، تاجیک که از کشور افغانستان می باشند نیز در گنبد سکونت دارند.
باید یاودآور شوم که صاحبان اصلی این سرزمین تاریخی، ترکمن ها هستند که بومی منطقه بوده و بقیه اقوام از مهاجرین می باشند.
در طول تاریخ آغوش ترکمنها به روی مهاجران باز بوده است و با آنها با احترام و مدارا ،همزیستی مسالمت آمیز داشته اند.
ترکمن صحرا بخش لاینفکی از ایران بزرگ و اسلامی می باشد. بسیاری گنبدکاووس را مهمترین شهر ترکمن صحرا و در واقع پایتخت این منطقه جغرافیایی در شمال کشور می شناسند.
ایرانیان و جهانیان گنبد را شهر ترکمنها می دانند و برای دیدن جاذبه های تاریخی فرهنگی ادبی هنری ورزشی و آیین ها و آداب و رسوم این دیار کهن به این شهر مسافرت می کنند.
این قلم به هیچ وجه نافی وجود شهروندان مهاجر در گنبد و منطقه نیست. بلکه حضور آنها سبب پیشرفت و توسعه منطقه شده است. اما نباید پیشینه تاریخی و هویت منطقه فراموش شود. واقعیت های تاریخی را نباید تحریف نموده و یا تغییر دهیم.
به نظر نگارنده اعلام ۱۷ قوم در گنبد توسط مسئولین خطای راهبردی و اشتباه علمی است و خواسته یا ناخواسته به تضعیف و کوچک شمردن جایگاه ترکمن ها در سرزمین آبا و اجدادی شان دامن می زند.
اساسا شناخته شدن یک منطقه جغرافیایی و سرزمین به نام یک قومیت برای آن شهر و دیار یک ظرفیت به شمار می رود و هرگز تهدید نمی باشد.
همانگونه که ایرانیان و حتی در سطح بین الملل، تبریز را شهر ترک ها، سنندج را شهر کردها، اهواز را شهر عرب ها می شناسند این منطقه نیز در ایران و جهان به شهر و دیار ترکمن ها معروف است.
برای اینکه مسئله تعداد اقوام ساکن در گنبد روشن شود از استاد آنادردی عنصری نویسنده و محقق فرهنگ و تاریخ و صاحب نظر مسائل اقوام در این باره چند پرسش مطرح کردیم.
وی گفت: « تا آنجا که من اطلاع دارم در ایران پنج قوم زندگی میکنند که عبارتند از:
۱- قوم ترک
۲ – قوم عرب
۳ – قوم کرد
۴ – قوم بلوچ
۵ – قوم ترکمن
قوم یا اتنیک با ویژگی های زیر تعریف میشود:
فرهنگ مشترک
تاریخ مشترک
تشکیلات قومی مشترک
زبان مشترک
خاستگاه مشترک
با این تعریف شاهرودی ها ، سیستانی ها، خراسانی ها و انارکی و .. در یک پکیج قومی یعنی ( فارس ) قرار میگیرند. »
استاد عنصری تاکید کرد: « هر کسی ممکن است در این باره اظهار نظر کند ولی باید دو شرط را داشته باشد :
یک- صلاحیت علمی.
دو – اصطلاح قوم یا اتنوس را مطابق استاندارد های پذیرفته شدهی علمی تعریف کند نه مطابق با تمایلات و انگیزههای شخصی. »
این نویسنده شناخته شده ترکمن افزود: « تا آنجا که من اطلاع دارم در اوایل دههی ۸۰ شمسی شورایعالی انقلاب فرهنگی نیز قائل به وجود پنج قوم در ایران بود. همان هایی که در بالا شمردم. »
از استاد عنصری در باره مردم فارس سئوال کردم که آیا آنها قوم نیستند؟
وی پاسخ داد: « از نظر علمی فارسها در کشور ایران از حالت قومیت خارج شده و تشکیل یک / ملت / را دادهاند. پس در ایران قوم محسوب نمیشوند. آنها یک ملتاند. همانطور که ترکمن در افغانستان و ایران یک قوماند ولی در ترکمنستان یک ملت محسوب میشوند. »
در مورد قزاق ها سئوال کردم.
گفت: « قزاق ها را چرا ، میشه جزو اقوام ساکن در گلستان ذکر کرد. »
از استاد در باره لرها و کرمانج ها پرسیدم؟
جواب داد : « لر ها بخشی از کرد ها هستند. در داخل مجموعه کرد ها محسوب میشوند. کرمانچ ها که اصالتا کرد کرمانشاه اند. از کرمانشاه به خراسان کوچانده شدند. »
وی در پاسخ به پرسش اولکامیز تصریح کرد: « البته یک نکته مهم را هم باید در نظر گرفت. خیلی از گروههای اجتماعی ساکن در داخل کشور ایران ممکن است برای خود هویت قومی قائل باشند. از جهت روانشناسی تودهای حتما باید به این نکته توجه داشت و از آن نباید غافل بود. به عنوان مثال من خودم شاهد بودم که گیلان ها از جهت زبانی شواهدی ارائه میدادند که آنها مشخصات یک قوم را دارند. »
باز این سئوال مهم را مطرح کردم، آیا از نظر علمی سیستانی ها یک قوم مستقل هستند؟
پاسخ داد: « خیر ، سیستانیها جزوی از ملت فارس هستند، بنابراین نمیتوانند قوم باشند. آنها زبانشان گویشی از زبان فارسی است. »
وی که صاحب نظر امور فرهنگی ادبی تاریخی ترکمنها می باشد باز این نکته مهم را یادآور شد که : « تا آنجا که من اطلاع دارم در ایران پنج قوم ( قوم ترک – قوم عرب – قوم کرد – قوم بلوچ – قوم ترکمن) زندگی می کنند. قوم یا اتنیک با ویژگی هایی مانند ( فرهنگ مشترک، تاریخ مشترک، تشکیلات قومی مشترک ، زبان مشترک ، خاستگاه مشترک ) تعریف میشود. برای تشخیص اینکه قوم کدام است و غیر قوم کدام ، برای من / شاخصه / های بالا ملاک است. از نظر من هر گروه اجتماعی ساکن در ایران شرائط بالا را داشته باشد یک قوم است. »
در پایان هدف از این نوشتار قوم گرایی نیست بلکه بیان واقعیت هاست. ما به دنبال نفی دیگران نیستیم. از مسئولین محترم می خواهیم که در سخنان خود به ویژه در مراسم های رسمی دقت بیشتری داشته باشند
در پایان ذکر این نکته الزامی است که شاید برخی از صاحبنظران در زمینه « قومیت » دیدگاه متفاوتی داشته باشند که ضمن احترام به آنها پایگاه خبری اولکامیز آمادگی خود را برای انتشار مطالب کارشناسان و ایجاد بستری مناسب برای روشنگری و انعکاس صداهای مختلف اعلام می کند.
نگارش: لطیف ایزدی، دبیر سایت اولکامیز
هشتم شهریور ۱۴۰۵ ، کناره های شهر تاریخی جرجان
www.ulkamiz.ir
