یادداشت

آفات ترجمه

پایگاه خبری اولکامیز – احمد مراد پور : مختومقلی شخصیت شگفت انگیزیست ، کافیست به اشعار عاشقانه و حماسی وی رجوع کنید قلم و زبان از حجم توانایی وی در خیالپردازی و تسلط بر صنایع و فنون ادبی حیران می ماند ”کرپگینگ اوق قاشینگ یایدور چکملی ”(عاشور پور).

پیشتر در یادداشتی تحت عنوان ” راهی نو ” آورده بودیم در مسیر انتقال و ترجمه اشعار ترکمنی به فارسی از هیمنه سازه های پرشکوه شعر فروکاسته می شود گویی از جاده ای هموار به سنگلاخی سخت و گزنده فرو غلطیده ای. این امر به کرات در تمامی اثار موجود مشهود است توجه کنید :
داشی سیندیرار
اقبالینگ اویانسا دولت یار بولسا
داغا آزی اورسانگ داشی سیندیرار
طالعینگ ترس گلسه باغتینگ شور بولسه
پالوده دیین آش دیشی سیندیرار

ترجمه دکتر دیه جی (انتشارات الهدی، چاپ اول سال ۷۷)
اگر بختت بیدار و یارت شود
به کوه که دندان بزنی ، سنگ را در هم می شکند
اما اگر طالعت ناساز و بختت سیاه باشد
آش نیز دندانت را خرد خواهد کرد

ترجمه آقایان گروه مترجمان ( ناشر ایل آرمان ، چاپ اول سال ۹۵)
اگر اقبال یار و بخت ، همراهت باشد
دندان به کوه بزنی، سنگ هم باشد،خواهد شکست
اگر طالعت بد و بختت شور باشد
پر فالوده ای هم دندانت را خواهد شکست

الف) در مصراع نخست ترجمه آقای دیه جی واجد اشکال ادبی آشکار می باشد در کلمه” یارت” حرف ”ی ” زائد بوده و آوردن آن نشانه عدم دقت می باشد، کدام ادیب و مترجم ممکن است در یک جمله کوتاه چهار کلمه ای دو بار از ضمیر استفاده کند؟ اگر بختت بیدار و یارت شود!

این اشکال در همان مصراع ، ترجمه گروه مترجمان مشاهده نمی شود ، چرا که آورده اند: اگر اقبال یار و بخت همراهت باشد

ب) اما ایراد اساسی به ترجمه های مذکور دو وجه بارز دارد:

نخست) مترجمان فاقد توانایی لازم در ارائه نثری زیبا و وزین می باشند. این ضعف در جای جای ترجمه و در اکثریت آثار به چشم می خورد علت آن می تواند ناشی از فقدان توانایی در خلق ترکیب های بدیع توسط مترجمان باشد.

دوم) هنگام که شاعر برای بیان مقصود خویش به امثال ، تشابیه و نظایر آن متوسل می گردد، غرض وی شرح آن صنایع نیست، فی المثل در شعر فوق شاعر بزرگ ما برای توصیف بخت و اقبال می آورد : داغا آزی اورسانگ داشی سیندیرار” . بی تردید غرض شاعر اینجا امتحان توانایی
دندان در مقابل سنگ نیست چرا که تکلیف آن بدیهی است.

شاعر ما در اینجا با استفاده از ضرب المثل ، تشبیه یا هر قسم از صنایع ادبی در مقام تشریح و تبیین مقصود خویش می باشد.

یک مترجم توانا در انتقال مفهوم به زبان دیگر می بایست متوجه باشد که آیا ضرب المثل فوق در زبان مقصد نیز معنایی دارد یا خیر ؟

تصور کنید مترجمان محترم عینا همان ضرب المثل را که در زبان و فرهنگ فارسی دانان جایگاهی ندارد عینا ترجمه تحت اللفظی می نمایند.

نتیجه این شاهکار چه خواهد بود؟
کوشش دوستان مترجم در بیان مقصود شاعر ولو با ترجمه تحت اللفظی به کجا منتهی می شود؟
آیا غیر از اینست که ساختار شکوهمند شعر را از هم می گسلاند؟
یک فارسی دان با مطالعه این ترجمه چه خواهد گفت؟

پرسش اساسی از مترجمان محترم اینست که آیا ایشان آگاه نیستند که شعر و ضرب المثل متعلق به خود زبان است و انعکاس و انتقال ان به زبانی دیگر اگر معنای ان را واژگون نسازد حدااقل از خجسته گی آن فرو می کاهد .
همچنین توجه کنید به قطعه ذیل:

باغلارهی
قایدا قایدا اوغلانانلیغینگ راییندان
یتیپ گلدیم کامل لیغینگ پاییندان
باتدی باشیم چیقا بیلمان لاییندان
یادا دوشر اونگکی گزه ن چاغلارهی

ترجمه گروه مترجمان:
هرچه از دوران کودکی فاصله گرفتم
و به دوران کمال نزدیکتر شدم
گرفتار باتلاقی سهمگین شدم
به یاد روزهای گذشته حسرت می خورم

ترجمه دکتر دیه جی:
از دوران جوانی گذشتم
وبه کمال پا گذاشتم
و سرم در گل و لایش فرو رفت
و ناتوان از رهایی ان
به یاد روزگاران گذشته آه سر می دهم

اشکالی که در سطور پیشین به شرح آن پرداختیم در هر دو ترجمه در مصراع سوم نمایان می گردد اگرچه نثر گروه مترجمان ” گرفتار باتلاقی سهمگین شدم ” در مقایسه با نثر آقای دیه جی ”سرم در گل و لایش فرو رفت” زیباتر و وزین تر می باشد، معذالک ایراد اساسی آنجاست که در هر دو ترجمه که هر دو تحت اللفظی می باشد عین جمله متن اصلی ترجمه گردیده بدون آنکه اقدام به برگردان مفهومی آن گردد!
پر واضح است که نتیجه آن چه خواهد شد!
اما غرض شاعر بزرگ ما در قطعه باتدی باشیم چیقا بیلمان لاییندان چیست؟

با توجه به اینکه شعر راجع به گذار عمر می باشد و نقطه عزیمت آن در قطعه فوق جوانی می باشد مراد شاعر از جمله لاییندان ( گل و لای ) خطاها و حسرت های جوانی می باشد که شاعر برای انتقال مفهوم ، ان دوران را چونان فرو ماندن در گل و لای تشبیه کرده پر واضح است که برای انتقال مفهوم به فارسی دانان می بایست غرض شاعر را با جمله ای مفهومی و نزدیک به مقصود ترجمه نمود اما مترجمان محترم ان را به ”باتلاق ”و یا ” سرم در گل و لایش فرو رفت ” بر گردانده اند .

خطاها ، اشکالات و معایب فوق در تمامی قعطات به وفور یافت می شود کافیست با نگاهی به آثار مترجمان و به قید استقراء صفحه ای گشوده شود امکان ندارد با مواردی روبرو نگردید در مواردی نیز اساسا” ترکیب جملات فاقد معنای منسجم و درستی می باشد و تلاش خواننده برای درک آن بی فایده است ، توجه بفرمایید:

ترکمنینگ:
چول اوستیندان اوسار یلی ترکمنینگ
گل غنچه سی قره گوزیم قره سی
قره داغدان اینار سیلی ترکمنینگ

ترجمه آقای دیه جی ( الهدی، ۷۳)
صحرایش جولانگاه باد ترکمن و کوه قره داغ جوشش آور سیل ترکمن است              غنچه های این سرزمین سیاهی چشمان من است                                        صحرایش جولانگاه باد ترکمن!؟

اسب ترکمن ، قالی ترکمن و موسیقی ترکمن شهرت جهانی دارد اما باد ترکمن!          بی تردید مراد شاعر در شعر فوق از کلمه مرکب ” یلی ترکمنینگ” ابعاد روانی هجوم و حمله جنگجویان ترکمن می باشد معذالک در یک فهم حداقلی ترجیح مترجم همان معنای تحت اللفظی و به معنای باد بوده است، با این اوصاف آیا می توان این ترجمه و نظایر ان را برای انتقال مفاهیم شعری مختومقلی کافی دانست؟

کوه قره داغ جوشش آور سیل ترکمن است!

کلمه جوشش از مصدر جوشیدن دارای معنا می باشد مثال:
”جوشش کتری ”
اما ترکیب ان با ” آور” چه معنایی دارد؟

احتمالا مراد مترجم اینست که کوه قره داغ در حال جوشیدن و برون فکندن ترکمن است با این وصف نیز با متن اصلی فاصله دارد چرا که : قره داغدان اینار سیلی ترکمنینگ، و اینار حرکتی رو به پایین ( سرازیر شدن) است و جوشش حرکتی روبه بالا مانند جوشیدن اب در کتری.

همچنین نگاه کنید در این جمله:
غنچه های این سرزمین سیاهی چشمان من است
این جمله چه معنایی دارد؟
فارغ از معنای گنگ کل جمله منظور از کلمه مرکب ”غنچه های این سرزمین ” چیست؟

یکی از مقاصد ترجمه سهل سازی ، ساده سازی و امکان درک مقصود از متن اصلی می باشد یک فرد فارسی دان از مصراع فوق چه درکی بدست می آورد.

أساسا” و متاسفانه مترجمان ما فارغ از ضعف های کلی که بیان گردید فاقد توانایی برای کشف قرینه های زیبا در زبان مقصد بوده و برای پرهیز از بیان این ضعف آن را وفاداری به متن و اسلوب ترجمه می نامند.

ادامه دارد

www.ulkamiz.ir


نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا