دلایل عقبماندگی گلستان و ترکمنصحرا
پایگاه خبری اولکامیز – استان گلستان و ترکمن صحرا از عقب ماندگی تاریخی و عدم توسعه رنج می برد. در این یادداشت به صورت اجمالی و گذرا به علل و عوامل عقب ماندگی این دیار کهن می پردازیم :
۱. زمینههای تاریخی و ساختاری
گلستان تا سال ۱۳۷۶ بخشی از استان مازندران بود و در نتیجه از بسیاری از فرصتهای توسعهای محروم ماند.
در سالهای قبل از استان شدن، این منطقه از دلارهای ارزانقیمت و سرمایهگذاریهای کلان ملی که در سایر استانها به رشد صنایع بزرگ منجر شد، بیبهره ماند.
نگاه حاشیهای مرکز به منطقه باعث شد ترکمنصحرا عمدتاً در نقش یک منطقه حاشیهای باقی بماند.
۲. نگاه صرفاً کشاورزی به استان
دولتها گلستان را فقط یک استان کشاورزی تلقی کردند. با وجود ظرفیتهای فراوان، هیچ سرمایهگذاری کلانی در صنایع مادر و زیربنایی صورت نگرفت.
حتی در کشاورزی نیز سرمایهگذاریهای نوین (آبیاری پیشرفته، صنایع تبدیلی و صادراتمحور) نادیده گرفته شد.
پیامد این وضعیت: کشاورزی پرزحمت ولی کمبازده، مهاجرت جوانان و باقی ماندن استان در جایگاه تأمینکننده مواد خام.
۳. مشکلات سرمایهگذاری
عدم سرمایهگذاری دولت و سرمایهداران محلی در صنایع زیربنایی و اشتغالزا.
کمتوجهی به ظرفیتهای بندری (بندر ترکمن و بندر گز) برای تجارت خارجی.
بیتوجهی به ظرفیت گردشگری و فرهنگی منطقه بهویژه در ترکمنصحرا.
۴. دخالتها و مانعتراشی ذینفوذان
برخی از افراد ذینفوذ در منطقه با دخالت در فرآیندهای اداری مانع اجرای پروژهها شدهاند. نفوذ آنها باعث شده توسعه از مسیر طبیعی و عادی خود خارج شود.
برخی ذینفوذان برای منافع فردی و جناحی خود، به جای پیگیری توسعه پایدار، صرفاً امتیازات کوچک یا کوتاهمدت گرفتهاند.
نتیجه: کند شدن اندک توجه مرکز به منطقه و از دست رفتن فرصتهای توسعهای.
۵. موانع اجتماعی – فرهنگی
گلستان یک استان چندقومیتی و چندفرهنگی است. بیشترین بار تفاوتهای فرهنگی بر دوش قوم ترکمن افتاده است.
با وجود اینکه ترکمنصحرا یکی از امنترین مناطق ایران است، اما به دلیل رقابتهای قومی و نگاههای امنیتی اوایل انقلاب، همچنان نوعی ذهنیت امنیتی در برخورد با منطقه وجود دارد.
برخی گروهها و اقوام برای پیشبرد اهداف خود از این نگاه امنیتی بهعنوان ابزار استفاده میکنند. ضروری است دستگاههای نظارتی و امنیتی بین تهدیدات واقعی امنیتی و رقابتهای طبیعی قومی تفاوت قائل شوند.
۶. پیامدها
عدم شکلگیری صنایع بزرگ و اشتغال پایدار.
ادامه وابستگی به کشاورزی سنتی کمبازده.
مهاجرت گسترده جوانان به سایر استانها.
ایجاد احساس تبعیض و نابرابری در میان مردم منطقه.
کاهش اعتماد عمومی به سیاستگذاریهای ملی.
جمعبندی
عقبماندگی گلستان و ترکمنصحرا صرفاً نتیجه کمتوجهی دولتهای مرکزی نیست، بلکه مجموعهای از عوامل ساختاری، تاریخی، اجتماعی و محلی در آن نقش داشتهاند. رفع این عقبماندگی نیازمند سرمایهگذاری کلان در صنعت و کشاورزی مدرن، تقویت اعتماد اجتماعی، رفع نگاه امنیتی، و اصلاح نقش ذینفوذان محلی است.
🖋️بایرام کاردان – دوازدهم شهریور۱۴۰۴
www.ulkamiz.ir
