گفتگو با مهندس سارا جرجانی دانشجوی دکترای شهرسازی دانشگاه مشهد

پایگاه خبری اولکامیز – به نقل از نشریه ترکمن دیار شماره سی و چهارم

مهندس سارا جرجانی یکی ازبانوان شناخته شده گنبدی و فعال سیاسی اجتماعی ترکمن است که در شورای شهر تاتار فعالیت دارد. وی تجربه گرانسنگ یکسال ریاست و دو سال نائب رئیس شورای شهر تاتارو عضویت در کمسیون های ماده صد و تجدید نظر را دارد. همچنین تحصیلات اکادمیک مرتبط با علوم شهری و شهرسازی و مسئولیت پذیری ایشان با پروژه های شهرسازی در کلانشهر مشهد را در کارنامه خود دارد. با خانم مهندس جرجانی گفتگویی انجام دادیم که در پی می اید:

 در ابتدای مصاحبه ضمن سپاس از شما، اگر سخن خاصی دارید مطرح بفرمایید؟

سارا جرجانی دانش اموخته کارشناس معماری و کارشناس ارشد شهرسازی هستم. بعنوان خادم مردم در پارلمان مدیریت شهری در خدمت نشریه ترکمن دیار هستم تا پاسخ درخوری به سوالات مطروحه داده باشم. بنده یک مهندس معمار و متخصص علوم شهری دغدغه‌مند ابادانی و بالندگی شهرمان، در قامت شهرستان های همجوار کشورمان بودم و بسیار خرسندم که از این تریبون فرصتی فراهم شده تا از قاب نشریه محترم *ترکمن دیار نگاهی تخصصی و در عین حال دلسوزانه به مسائل شهری‌مان داشته باشیم.

 با توجه به تحصلات و تخصص تان از اهمیت معماری و نقش آن در توسعه جوامع امروزی سخن بگویید؟

‌معماری، صرفاً هنرِ روی هم گذاشتن سنگ و اجر یا طراحی نماهای لوکس نیست۔ معماری در واقع ظرف زندگی ما انسانها محسوب میشود.وقتی از اهمیت معماری در توسعه ی شهر و منطقه محل سکونت صحبت می‌کنیم، منظورمان از سه جنبه حیاتی مورد واکاوی قرار میگیرد.هویت‌بخشی و تداوم فرهنگی: معماری شناسنامه‌ی یک ملت است. همانگون که شکوه (میراث جهانی گنبد قابوس) پس از هزار سال هنوز نماد اقتدار و دانش نیاکان ماست، معماری امروز ما هم باید اینه‌ و انعکاسی از فرهنگ، اقلیم و اصالت‌های ما به‌ویژه فرهنگ غنی ترکمن باشد. جامعه‌ای که هویت کالبدی ندارد، در تلاطم دنیای مدرن گم می‌شود

– تأثیر بر روان و سلامت اجتماعی: فضاهای شهری و معماری ساختمان‌ها ،مستقیماً بر خلق‌خوی شهروندان تاثیرگذارهستند. معابر غیر استاندارد، نبود فضاهای سبز و میدان‌های بی‌روح، خشم و افسردگی اجتماعی را بازتولید می‌کنند.

در مقابل، معماریِ (انسان‌محور) با ایجاد فضاهای مکث و تعامل، باعث افزایش نشاط و همبستگی میان مردم می‌شود

– توسعه پایدار و اقتصاد شهری: معماری هوشمندانه یعنی استفاده درست از انرژی، مصالح بومی و اقلیم. توسعه واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که ساختمان‌های ما به لحاظ بصری و حفظ خط اسمان در شریان های اصلی شهر ،جای تخریب محیط زیست، با آن هم‌ساز و هم نوا شوند و با ایجاد جاذبه‌های بصری و گردشگری، به اقتصاد شهر رونق ببخشیم. در یک کلام، توسعه جوامع بدون معماریِ متفکرانه، تنها یک *ساخت‌وسازِ بی‌رویه است، نه پیشرفت.

مهم‌ترین مشکلات شهرسازی جوامع ایرانی و خاصه شهرستان گنبد کاووس را بیان کنید؟

در سطح کلان، بخواهم خدمت شما عرض کنم شهرسازی ایران از (خودرو-محوری)به جای (انسان-محوری) رنج می‌برد یعنی شهرها برای ماشین‌ها ساخته و ایجاد شده‌اند نه برای ارامش شهروندان.

اما در مورد گنبد کاووس، معضلات ومشکلات شکلی خاص‌تر به خود می‌گیرد که در چند بخش به سمع و نظرتون میرسانم

– تضاد میان بافت مدرن و هویت تاریخی: گنبد قابوس، بلندترین برج جری جهان، نگین شهرمان محسوب میگردد۔ اما حریمِ بصری و معماری اطراف ان دستخوش ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه‌ای شده که شکوه این اثر جهانی را تحت شعاع قرار داده است.

تراکم‌فروشی و نقض استانداردهای زیست‌محیطی: تبدیل حیاط‌ها و محوطه ها به اپارتمان‌های بلند مرتبه بدون در نظر گرفتن ظرفیت معابر، باعث شده کوچه‌ها و معابر گنبد به پارکینگ‌های بن‌بست تبدیل شوند و سرانه فضای سبز به شدت کاهش یافته است۔

نابرابری در توزیع خدمات شهری: ما شاهد شکاف خدماتی عمیقی میان مناطق کم برخوردار و محلات حاشیه شهرنشین هستیم. عدالت شهری ایجاب می‌کند که زیرساخت‌های رفاهی و خدماتی، بهداشت محیط ،پارک‌ها و مبلمان شهری به طور عادلانه در تمام نقاط شهر گنبد توزیع شود.

 خانم مهندس شما در کلانشهر مشهد تحصیل کرده اید. از تفاوت و ویژگی های خاص تحصیل در این شهر بزرگ با سایر مناطق و شهرستان های همجوار استان در زمینه سبک شهرسازی آن صحبت کنید؟

‌تحصیل در کلانشهری مانند مشهد، دیدگاهی *سیستماتیک به من بخشید. تفاوت اصلی در (مقیاس برخورد با مسائل) است. در کلان‌شهرها، شما با پیچیدگی‌های ترافیکی،و مدیریت قوی سبستم حمل و نقل بین شهری و مدیریت پسماند و مترو در ابعاد وسیع اشنا می‌شوید حال انکه در شهر محل سکونت خودمان اندر خم این گزاره منتخبین ما مستاصل هستند و این نگاههای بینابینی شما را از تک‌بناها به سمت مجموعه‌های شهری می‌برد.

‌ارزیابی شما از  سبک شهرسازی مشهد چیست؟

مشهد ترکیبی از (معماری مذهبی-سنتی) و (مدرنیسمِ شتاب‌زده)است. جالب‌ترین تجربه من در مشهد، مشاهده‌ی (مدیریت فضاهای عمومی) و طراحی پیاده‌راه‌های منتهی به حرم بود. با این حال، مشهد هم از معضل “بلندمرتبه‌سازی‌های بی‌رویه” در اطراف هسته تاریخی رنج می‌برد که درس بزرگی برای ما در گنبد دارد، هرگز نباید هویت تاریخی را فدای سوداگریِ مسکن کرد.

 مهم‌ترین دغدغه‌های شما در زمینه معماری و شهرسازی گنبد کاووس چیست؟

‌دغدغه‌های اصلی من برای گنبد در پنج ایتم حیاتی و کلیدی خلاصه می‌شود:

یک. بازآفرینیِ هویت معماری ترکمن: تلاش برای تدوین ضوابطی که المان‌های معماری سنتی و بومی منطقه (مانند نقوش و فرم‌های اصیل) را در نماهای شهری و المان‌های میدان‌ها زنده نماید تا گنبد، به لحاظ بصری واقعاً “گنبد” باشد.

دو. نهضتِ پیاده‌ راه‌ سازی و فضای سبز محله‌محور: دغدغه من این است که هر شهروند گنبدی، با حداکثر ۵ دقیقه پیاده‌روی به یک فضای سبز ایمن و استاندارد برسد. ما باید جانی دوباره به پارک‌های محله‌ای بدهیم تا بسترهای ملاقات های خیابانی و تعاملات اجتماعی مردم را رونق ببخشیم.

سه.شفافیت در کمیسیون ماده ۵ و ماده ۱۰۰: پایان دادن به رانت‌های ساخت‌وساز که باعث می‌شود برخی با پرداخت جریمه، حقوق همسایگان و استانداردهای شهرسازی را زیر پا بگذارند. قانون باید برای همه یکسان باشد

چهار.احیای حریمِ میراث جهانی برج قابوس: ساماندهیِ جدیِ سیما و منظر شهری در اطراف برج قابوس به گونه‌ای که این منطقه به یک “منطقه نمونه گردشگری بین‌المللی” تبدیل شود و سود و منابع اقتصادی ان مستقیماً در جهت رشد و عمران شهر به طور متوازن و اهم تر تقویت تیم های ورزشی شهرستان بعنوان قطب و پایتخت والیبال ایران، واقتدار تیم ها های ورزشی حفظ شود.

پنج در خصوص رفع و تحلیل معضل ترافیک گنبدکاووس باید ابتدا به ساختار شعاعی و تک‌مرکزی این شهر دقت کرد. گنبدکاووس به دلیل وجود بازار مرکزی، مطب‌های پزشکان و تمرکز اداری در هسته میانی، دچار خفگی ترافیکی شده است.

 در زمینه کاهش ترافیک در شهر گنبد چه راهکارهایی دارید؟

راهکارهای برون‌رفت را در دو بخش *جابجایی کاربری‌ها و *الترناتیوهای راهبردی دسته‌بندی می‌کنم:

۱.جابجایی کاربری‌های اولویت‌دار (استراتژی تمرکززدایی)

برای سبک کردن بار ترافیک هسته مرکزی (به ویژه خیابان‌های طالقانی، خیام و امام خمینی)، جابجایی کاربری‌های زیر باید در اولویت باشد.

‌الف) انتقال مجتمع‌های پزشکی و پاراکلینیکی: تمرکز مطب‌ها در مرکز شهر، یکی از اصلی‌ترین علل ترافیک است. ایجاد *شهرک سلامت در حاشیه شهر (مثلاً در مسیر جاده جاده اسب‌دوانی یا ورودی‌های شهر) یا کمربندی صیاد شیرازی الزامی است

ب) جابجایی بنکداران و عمده‌فروشان: صنف بنکداران که باعث تردد خودروهای سنگین و نیمه‌سنگین در کوچه‌های باریک مرکز شهر می‌شوند، باید به شهرک صنفی در خارج از محدوده خدماتی منتقل شوند.

پ) انتقال پادگان و اراضی و اماکن نظامی: خروج پادگان از داخل شهر (که در حال پیگیری است) و تبدیل آن به فضای سبز یا معابر شریانی، می‌تواند قفل ترافیکی بخش وسیعی از شهر را باز کند.

ت) انتقال ایستگاه‌های مسافربری روستایی: ایستگاه‌های مینی‌بوس و سواری‌های روستاهای اطراف (مانند گدم‌آباد، یا آق‌قایه،یا دهستان های بخش های مختلف) نباید در نزدیکی میدان مرکزی باشند۔ این ایستگاه‌ها باید به پایانه‌های نیمه‌متمرکز در لایه‌های دوم شهر منتقل شوند.

‌۲.الترناتیوها و گزینه‌های مکمل (راهکارهای کالبدی و مدیریتی)

اگر جابجایی کاربری‌ها به تنهایی پاسخگو نباشد، سراغ این گزینه‌ها باید رفت.

‌تکمیل رینگ‌های دورانی (کمربندی‌ها)

اولویت اول، تکمیل رینگ خارجی شهر برای هدایت ترافیک عبوری (ترانزیت) است که از سمت مشهد یا گرگان وارد می‌شوند تا اصلاً وارد بافت شهری نشوند.

احداث رینگ‌های داخلی برای اتصال محلات شرقی به غربی بدون نیاز به عبور از برج قابوس یا چهارراه میهن.

احداث پارکینگ‌های طبقاتی با کاربری تجاری

ایجاد پارکینگ در لبه‌های محدوده ترافیکی؛ یعنی راننده خودرو را در لبه مرکز شهر پارک کرده و با پیاده‌راه یا حمل‌ونقل عمومی به هسته مرکزی برود.

یک‌طرفه کردن هوشمند و اصلاح هندسی:

بسیاری از گره‌های ترافیکی گنبد ناشی از نبود تقاطع‌های غیرهمسطح (زیرگذر یا روگذر) در نقاط بحرانی است. همچنین عرض کم خیابان‌های قدیمی با اجرای طرح تعریض در بازسازی بافت فرسوده باید اصلاح شود.

توسعه حمل‌ونقل عمومی ترکیبی:

با توجه به بافت گنبد، تقویت ناوگان اتوبوسرانی و نوسازی تاکسیرانی لایه‌ای (تاکسی‌های خطی محله به محله) می‌تواند تمایل به استفاده از خودروی شخصی را کاهش دهد.

‌۳.آسیب‌شناسی راهبردی (نکته کلیدی)

معضل اصلی گنبد این است که خیابان‌ها رشد نکرده‌اند اما خودروها چند برابر شده‌اند.

و اما راهکار طلایی تبدیل برخی خیابان‌های مرکزی به پیاده‌راه* (مانند تجربه موفق سایر شهرهای تاریخی). اگر بخشی از خیابان خیام یا طالقانی به پیاده‌راه تبدیل شود و در اطراف آن پارکینگ تأمین شود، هم رونق کسب‌وکارهای محلی بیشتر می‌شود و هم ترافیک به آرامش می‌رسد. با نگاهی “علمی” و تخصصی و مدبرانه”، اجازه ندهیم گنبد به یک خوابگاهِ خاکستری تبدیل شود، بلکه شهری باشد برای زندگی، ارامش و افتخار همه اقشار.

www.ulkamiz.ir